دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٨١

تركيبات شيميايى :

در كنجاله تخم پنبه پس از روغن كشى بر حسب وزن خشك آن در حدود 8 / 3 % گلوتاميك اسيد يافت مىشود كه طبق نظريه آقاى راما چاندران ماده ال گلوتاميك اسيد در حالت آزاد براى معالجه كمبودهاى روانى در كودكان و نوجوانان اثر مفيد دارد .

دانه پنبه عارى از تارهاى سلولزى داراى 18 تا 30 % روغن قابل استخراج است .

روغن پنبه : از دانه‌هاى آن تحت اثر فشار بدون مداخله گرما و بعدا تحت اثر فشار و وارد كردن آب جوش به دست مىآيد . روغن پنبه مايعى است كه قبل از تصفيه شدن رنگ زرد تيره داشته در گرماى 2 تا 4 درجه انجماد حاصل مىكند . نوع تصفيه شده آن داراى رنگ كاهى فاقد بو و طعم است . وزن مخصوص آن در گرماى 15 درجه بين 918 / 0 تا 927 / 0 مىباشد . انديس يد آن بين 101 تا 117 و انديس صابونى شدن آن بين 190 تا 198 است . داراى ويتامين اى نيز مىباشد .

روغن پنبه داراى مصارف خوراكى است مشروط بر آنكه به خوبى تصفيه گردد و عارى از استئارين ، پالميتين ، گليسريدهاى جامد و گوسى پول

gossypool

شود .

گلهاى اين گياه داراى ماده‌اى به نام كوئرسى مريت رين

quer cimeritrine

است . در دانه پنبه دو ماده رنگى و سمى به نامهاى گوسىپول زرد

gossypol jaune

و گوسىپول قرمز

gossypol rouge

وجود دارد .

گوسىپول به فرمول

c 30 h 10 o 8

و به وزن ملكولى 54 / 518 است . گوسىپول اثر تحريك كننده دستگاه هضم ( معده و روده ) دارد . به‌صورت آزمايش اگر به مقادير زياد به حيوانات خورانده شود موجب خيز و تورم شش مىگردد بعلاوه تنفس جانور سست شده حالت فلج پيش مىآيد . داراى اثر حشره كشى است .

در روغن پنبه ماده

palmatin

و

olein

و نيز در تجزيه شيميايى در آن :

carbon 76 . 40 hydrogen 11 . 40 oxygen 12 . 20