دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢١٢
تعريف :
ديگر بخصوص يونجه مىشود . « 2 »
و آن نباتى باريك مثل رشته است كه بر روى درختها
مىرويد . تارهاى بسيار باريك آن مانند مو است كه شاخه‌ها ، برگها ، گل و تخم آن در هم شكسته و با هم آميخته باشد . برگ آن بسيار ريز و تخم آن از خردل باريك‌تر است و داراى رنگ سرخ مايل به زرد است و رنگ گل آن سرخ مايل به تيرگى با ريشه‌هاى بسيار باريك مانند مو و مزه آن تلخ با اندكى تندى است . « 1 »
نوعى گياه پيچكى به رنگ زرد و به نازكى نخ است و بر روى درختها رشد مىكند ، برگ ندارد ، بر روى گياهى كه مىپيچد آن گياه را خشك مىكند . تخم آن را تخم كثوث گويند . اين گياه در آخر زمستان بر روى درختان خاردار رشد مىكند ، بى مزه است و آبش لعاب دارد ولى بو ندارد . « 2 »
گياهى است با ساقه‌اى ترد و زودشكن ، گل و تخم‌هايى به رنگ سرخ كه بسيار تيز و تند مزه است . تاثير اين گياه مانند گياه حاشا ( آويشن ) ولى قوىتر است حتى بعضى آن را از تيره آويشن پنداشته‌اند .
گزنيش : نوعى كه از جزيره كريت يا قبرس مىآورند . بهترين نوع ، آن است كه رنگش سرخ روشن است و هر چه در سرخى ، تيره‌تر و در بوى تندتر باشد ، مرغوبتر است . « 3 »
پولس مىگويد : صعتر در اثر ، مثل افتيمون است . ولى افتيمون قوىتر است . ابن بيطار خود بيان كرده : اين گياه الآن به اسم اشمور معروف است و قبلًا ائمه عليهم السلام آن را بيان كرده‌اند و آن را از بلاد اقريطس و بيت المقدس مىآورند . « 4 »
افتيمون را كوبيده ، با روغن سرشته بر روى زخمهاى بد بمالند نافع است . مسهل مواد صفراوى و سوداوى است و خون را صاف مىنمايد .
ورم را تحليل مىكند ، سدّه‌ها را باز مىنمايد ، مالش آن بر ورم طحال نافع است ، از
بخور آن هم استفاده مىشود و مالش مخلوط باقيمانده آن با روغن جهت رفع دردها مفيد است .
( 2 ) - فرهنگ معين ، ج 1 ، ص 312 .
( 1 ) - محيط اعظم ، ج 1 ، ص 170 ؛ قرابادين كبير ، 76 .
( 2 ) - المفردات ، ص 87 .
( 3 ) - قانون در طب ، ج 2 ، ص 66 .
( 4 ) - ابن البيطار ، ص 41 .