رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩٣

( بيان اخباريها در عدم حجيّت قطع )

اگر بپذيريم كه مقدّمات عقليّه كثير الخطا هستند و قطع حاصل از طريق شرعى كثرت خطا ندارد و از پاسخ نقضى خود صرف‌نظر كنيم ، سخن شما از جهتى قابل قبول است ، زيراكه ، طريق كثير الخطاء فراوان موجب تقويت مصلحت يا القاء در مفسده مىشود و عقل آن را تقبيح مىكند پس نبايد از اين راه رفت ، چنانچه رفتيم و خطا كرديم معذور نخواهيم بود ، لكن سخن در اين است كه ما كثرت خطا را در حكم عقل نظرى قبول نداريم .

* معناى كلمهء ( ركون ) در متن چيست ؟

ج : ميل كردن و اعتماد نمودن

* مراد از قيد ( الغير الضروريّة ) در متن چيست ؟

ج : اينست كه :

قطع ضرورى را از بحث خارج نمايد ، زيرا همه بر قطع ضرورى اعتماد دارند .

* مراد اخباريها از مقدّمات عقليّه قطعيّهء غير ضروريه چيست ؟

ج :

1 - مشاهدات باطنيّه ( يا وجدانيّات ) مثل : تشنگى ، سيرابى ، گرسنگى ، سيرى و . . .

2 - اوّليّات ، مثل : استحالهء اجتماع نقيضين و يا اجتماع ضدّين و . . .

3 - محسوسات ، مثل : علم به بزرگتر بودن كلّ از جزء خودش .

4 - مشهورات مثل : حسن صدق و قبح كذب .

* چرا اخباريها قطع حاصل از ضروريات فوق را غير قابل اعتنا مىدانند ؟

ج : زيرا قائلند كه ، اين سنخ مقدّمات بسيار مورد اشتباه و غلط قرار مىگيرند

* چرا شيخ در عبارت ( فلا يعقل ذلك فى مقام اعتبار العلم . . . ) تفكيك كردن ميان حصول علم از مقدّمات عقلى و مقدّمات نقلى را در اين فرض قابل تصوّر و تعقّل نمىداند ؟

ج : زيراكه :

اگر علم از حيث كاشف بودن معتبر است معنايش اينست كه : علم از هر طريقى كه حاصل شود مقصود و مراد را حاصل مىكند .