رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩٢

( بيان اخباريها در عدم حجيّت قطع )

* دليل اخباريّين بر عدم اعتبار قطع حاصل از مقدّمات عقليّهء نظرى و استدلالى چيست ؟

ج : اينست كه :

1 - مقدّمات عقلى نظرى و استدلال‌هاى عقلى كثير الخطا هستند . ( صغرى )

2 - هر چيزى كه كثير الخطا باشد عند العقلاء فاقد ارزش است . ( كبرى )

پس مقدمات عقلى استدلالى فاقد ارزش‌اند . ( نتيجه )

* پاسخ شيخ به اين استدلال اخباريون چيست ؟

ج : مىفرمايد كه :

اگر مراد شما از اين استدلال اين باشد كه ، قطع حاصل از مقدّمات عقليّه فاقد اعتبار است كلامى نامعقول است ، زيرا :

اولا : بحث ما در قطع طريقى است و چنين قطعى از هر طريقى حاصل شود حجّت بوده و هيچ جاعل و معتبرى نمىتواند در آن دخالت كند نه اثباتا چون تحصيل حاصل است نه نفيا چون مستلزم تناقض است ، چنان‌كه گذشت .

ثانيا : اگر قطع حاصل از راه حكم نظرى كثير الخطاست ، قطعى هم كه از راه كتاب و سنت حاصل مىشود كثير الخطاست ، زيرا مجتهد معصوم نبوده و چه‌بسا به حكمى از احكام از طريق آيه يا روايتى قاطع شود و قطعش خطا باشد .

و لذا اگر قطع حاصل از مقدّمات عقليّه به دليل كثير الخطا بودن فاقد ارزش است به همين دليل هم بايد قطع حاصل از مقدّمات شرعيّه نيز فاقد اعتبار و ارزش باشد و حال آنكه هيچ‌يك از اخباريون به اين مسئله ملتزم نمىباشند .

و اگر مراد شما اين است كه ، قطع حاصل از مقدّمات عقليّه اطمينان‌آور نيست پس نبايد از اين راه حركت كنيم ، چه قطع بيايد يا نه .

به شما پاسخ مىدهيم كه :

اولا : بر خلاف شما كه ادعا مىكنيد مقدّمات عقليّهء نظريّه كثير الخطاء هستند ما مىگوييم كه قليل الخطا هستند .

ثانيا : به فرض كه كثرت خطا را در مقدّمات عقليّهء نظريّه بپذيريم در جواب خواهيم گفت :

مگر در مقدّمات شرعيّه فهم مجتهدين در استنباط احكام صددرصد درست است ؟ قطعا خواهيد گفت : فهم مجتهدين مختلف ، و خطا در استنباط آنها بسيار است ، و با يك جواب نقضى روبرو مىشويد .

* پس مراد شيخ از عبارت ( فلو سلّم ذلك . . . فله وجه ) چيست ؟

ج : اينست كه :