رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٤

( اقسام تجرّى و شرط تحقق هريك )

2 - گاهى تجرّى به اينست كه :

متجرّى قصد گناه دارد و با همين قصد وارد مقدّمات گناه مىشود ، لكن به خود حرام دست نمىيابد ، در اينجا متجرّى معاقب است ( از نظر شيخ )

3 - گاهى تجرّى به اينست كه :

متجرّى قصد گناه دارد و با همين قصد و ارادهء عملى را كه مىداند نزد مولى حرام است انجام مىدهد ، لكن بعدا معلوم مىشود كه اين عمل حرام نبوده است كه در اين صورت شيخ مىفرمايد : فيه اشكال .

4 - گاهى تجرّى به اينست كه :

متجرّى علم اجمالى دارد به حرمت چيزى ، لكن براى رسيدن به حرام يكى از دو امر مشتبهه را انجام مىدهد .

5 - گاهى تجرّى به اينست كه :

متجرّى علم اجمالى به حرمت دارد ، لكن بدون قصد ، نسبت به هريك از دو طرف ؛ يكى از دو امر مشتبه را انجام مىدهد و باكى ندارد كه در حرام واقعى بيفتد يا نه مثلا مىگويد من اين غذا را مىخورم خواه حلال يا حرام .

6 - گاهى تجرّى به اينست كه :

علم اجمالى دارد ، لكن يكى از دو امر مشتبه را انجام مىدهد به اميد آنكه حرام واقعى نباشد .

* منشأ كدام‌يك از اقسام ششگانه كم‌مبالاتى است ؟

ج : قسم ششم از تجرّى .

* در كدام قسم از تجرّى فاعل جاهل است ؟

ج : قسم 4 و 5 و 6 .

* آيا جهالت متجرّى در اقسام فوق عذرآور است يا نه ؟

ج : گاهى عذرآور است و رفع عقاب مىكند همان‌طور كه در شبهات بدويّه و شك در تكليف چنين است .

* با توجه به عذرآورى جهل ، شرط تحقّق تجرّى چيست ؟

ج : اينست كه : جهل عذرآور نبوده ، بلكه مقرون به علم اجمالى باشد .

* چرا در شبهات بدويّه و شكّ در تكليف و لو مكلّف حرام واقعى را مرتكب شود معصيت صدق نمىكند ؟

ج : چون اصل برائت براى مكلّف عذرآور است .