رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٣
( اقسام تجرّى و شرط تحقق هريك )
الف : آن دسته از اخبار كه قصد معصيت را موجب عقوبت نمىدانند و متجرّى در آنها عفو شده ، مربوط به كسانى است كه از روى اراده و اختيار از نيّت پليدشان منصرف شدهاند ب : و آن دسته از اخبار كه قصد معصيت را موجب عقاب دانسته و متجرّى را معاقب مىدانند ، مربوط به كسانى است كه بر قصد و نيّت پليد خود اصرار داشته حتى مقدّمات كار را فراهم مىكنند لكن به انجام عمل ( حرام ) موفّق نمىشوند .
نكته : در اين توجيه ، دسته دوم هستند كه معذّب و معاقب مىباشند .
الف : اخبارى كه قصد معصيت را موجب عقاب نمىدانند و عقاب عفو شده است ، مربوط به كسانى است كه قصد معصيت داشتهاند ، لكن نه وارد مقدّمات شدهاند و نه وارد عمل .
ب : و اخبارى كه نيّت گناه را موجب عقاب مىدانند و متجرّى را معذّب ، مربوط به كسانى است كه قصد معصيت داشته و با همين قصد وارد مقدّمات كار هم شدهاند لكن به خود عمل دست نيافتهاند .
بنابراين : اين دستهء دوم هستند كه معاقباند و عقابشان عفو نمىشود .
* از نظر شيخ كداميك از توجيهات فوق رجحان دارد ؟
ج : توجيه و يا وجه الجمع دوم رجحان دارد .
* شاهد شيخ بر ترجيح وجه الجمع ( توجيه دوم ) چيست ؟
ج : آيهء شريفهاى از قرآن كريم فرموده است :
( تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ )
* كيفيت استدلال شيخ به آيه شريفه در اثبات وجه الجمع يا توجيه دوم چگونه است ؟
ج : بدين صورت است كه :
1 - يارى رساندن در گناه حرام است . ( صغرى )
2 - كسى كه مقدّمات حرام را مرتكب مىشود مشمول اين شريفه است ( كبرى )
كه ( اعان نفسه على الاثم ) .
پس يارىرسانندهء در مقدّمات حرام مرتكب حرام شده و معاقب است . ( نتيجه )
به خلاف كسى كه هيچ مقدمهاى از مقدمات حرام را مرتكب نشده است .
* تجرّى بر چند قسم و به چه معناست ؟
ج : بر شش قسم و هر قسم معناى مربوط به خود را دارد .
* اقسام مختلف تجرّى را مختصرا توضيح دهيد ؟
ج : 1 - گاهى تجرّى به اين است كه متجرّى صرفا اراده و قصد گناه دارد لكن اقدامى در انجام حرام و يا مقدمات آن در خارج نمىكند . كه در اين صورت متجرّى معاقب نيست .