رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٢
( اقسام تجرّى و شرط تحقق هريك )
ج : اينست كه : مناط حرمت اعانة الغير على الاثم عبارتست از مفسده‌اى كه در اعانت بر اثم وجود دارد حال در اين مناط ( كه همان مفسده است ) فرقى ميان اعانة الغير على الاثم و اعانة النفس على الغير نمىباشد .
* وجه مشترك و جامع ميان اقسام تجرّى چيست ؟
ج : عدم مبالات به معصيت و يا قلّت مبالات در عصيان .
* مراد از عبارت فوق به عنوان قدر جامع چيست ؟
ج : اينست كه : فاعل ، يا اصلا در مصادف شدن آن با حرام تلاش مىكند و بىباك است يا اينكه پرهيزش از آن فعل حرام ، ناچيز است ، و لذا انگيزه‌اى براى ترك محرّمات و انجام واجبات در وى نمىباشد .
* شبههء محصوره وجوبيه چيست ؟
ج : اين است كه يك حكم وجوبى از ناحيهء شرع مقدس رسيده باشد ، لكن متعلّق آن ميان افراد معدود و محصورى مشتبه شده است ، مثل :
وجوبى كه در روز جمعه بعد از زوال وارد شده ، لكن معلوم نيست كه متعلق آن نماز جمعه است و يا نماز ظهر كه جهل شاك نمىتواند عذر عقلى و يا شرعى براى ترك هر دو نماز باشد .
بلكه به دليل علم اجمالى بوجوب ، عقل و شرع هر دو حكم به وجوب احتياط مىكنند . پس مكلف بايد هر دو نماز را به‌جا آورد .
* شبههء محصوره تحريميه چگونه شبهه‌اى است ؟
ج : اين‌گونه است كه : حكم به حرمت چيزى از ناحيهء شارع مقدّس صادر شده لكن متعلّق اين حكم در ميان افراد معدود و محصورى مشتبه گرديده .
فى المثل : حكم به حرمت خمر از ناحيه شرع صادر گرديده از طرفى هم مكلّف علم اجمالى دارد كه يكى از دو ظرف موجود شراب و ديگرى آب است لكن كدام يكى شراب است نمىداند .
در اينجا نيز جهل مكلّف عقلا و شرعا عذرآور نبوده ، بلكه به حكم عقل و شرع اجتناب از هر دو واجب است .
* با ادلهء متعارضه پيرامون عقاب و عدم العقاب در نيت معصيت چگونه برخورد مىشود ؟
ج : طبق قانون متعارضين ، يعنى الجمع مهما امكن اولى من الطّرح ، عمل مىشود .
* جناب شيخ اين وجه الجمع را در مورد دو دستهء روايات مربوط به بحث چگونه انجام مىدهد ؟
ج : ايشان دوگونه توجيه و يا وجه الجمع در رابطهء با اين دو دسته روايت ذكر مىنمايد از جمله :