رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٧

تحقيق شيخ

است ، مثل اين حديث شريف از امير مؤمنان كه فرمودند :

كسى كه راضى به فعل طايفه‌اى باشد مثل كسى است كه با ايشان در آن فعل داخل شده است بر داخل شونده دو گناه است ، گناهى به خاطر رضايت ( به عمل حرام ) و گناهى به خاطر ورود و ارتكاب .

7 - و يا خبرى به اين مضمون كه : كسى كه به‌عمل ديگرى راضى است پس آن عمل همراه اوست گرچه مرتكب ( آن ) نشده باشد .

8 - و روايتى كه در تفسير آيهء شريفهء ( فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ) مىفرمايد :

با اينكه مخاطبين به اين آيه از قاتلين متأخر بوده‌اند ، پس چطور خداوند متعال قتل را به ايشان نسبت مىدهد و علت اين نسبت را خشنودى و رضايت وافر ايشان به كشته شدن آنها معرفى مىكند .

9 - و از جمله آياتى كه دلالت بر اين معنا دارد ، آيهء شريفه‌اى است كه مىفرمايد :

( جهان آخرت را براى كسانى قرار داديم كه ارادهء سركشى و فساد در زمين نداشته‌اند ) .

تشريح المسائل * رأى و نظر شيخ پيرامون موارد تجرّى چيست ؟

ج : اينست كه : ميان موارد تجرّى فرقى نمىباشد چه مصادف با واجب واقعى درآيد يا نه ، لكن از لحاظ مذمّت فعلى و فاعلى بدين نحو است كه :

الف : در تمام موارد تجرّى مذمّت و تقبيح فاعلى وجود دارد چرا كه تجرّى آشكاركنندهء باطن زشت و نيت پليد اوست .

ب : ولى در تمام موارد تجرّى مذمّت فعلى و عقاب وجود ندارد . چه در مواردى كه تجرّى با وجوب واقعى مصادف شود و چه در مواردى كه با چنين وجوبى مصادف نشود .

* آيا قصد و نيّت در تجرّى تنها يك صورت دارد ؟

ج : خير ، زيرا :

1 - گاهى تجرّى بر گناه به اينست كه : فعلى را كه مقطوع الحرام است انجام دهد و بعد از آن كشف خلاف شود .

2 - و گاهى تجرّى بر گناه به قصد و نيت گناه و معصيت است يعنى : مصمّم است و اراده كرده است كه حرام واقعى را انجام دهد ، مثلا دروغ بگويد ، لكن تنها نيّت كرده ولى حرامى از او صادر نشده است .

* بحث در اين دو قصد و اراده در تجرّى بر سر چيست ؟