رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢
خاصيت قطع طريقى و قطع موضوعى
هذا مظنون الخمريّة
و كلّ مظنون الخمرية نجس
فهذا نجس
* آيا در قياس فوق بر ظنّ ، اطلاق حجيّت مىشود ؟
ج : خير ، زيراكه ظن در مثال فوق ، وسط واقع شده براى اثبات حكم مظنون البولية يا نفس بول كه متعلّق آن مىباشد
و حال آنكه :
حجّت عبارتست از آنكه وسط واقع شود براى اثبات احكام متعلّقش نه غير آن و بديهى است كه متعلّق ظنّ نفس بول است نه مظنون البولية .
* مراد از عبارت ( و لا يقوم مقامه سائر الطّرق الشرعيّة ) در متن شيخ چه مىباشد ؟
ج : مراد عدم قيام امارات به‌جاى ظنّ موضوعى محض مىباشد .
* چرا امارات قائم مقام ظن موضوعى محض واقع نمىشوند ؟
ج : چون‌كه ، اين قسم از ظن ، حصولش در ترتّب حكم و عدمش در زوال حكم دخالت دارد .
* ظن و قطع هر دو طريق به‌سوى واقع‌اند پس تفاوت اساسى آن دو در چيست ؟
ج : طريقيت قطع بذاته مىباشد و طريقيت ظنّ مجعول به جعل شارع است .
* ويژگى مجعوليت براى ظن در چيست ؟
ج : در اين است كه زمام امر در دست شارع بوده و برعهده اوست كه همه ظنون را از هر راهى كه حاصل مىشوند حجت قرار دهد يا اينكه ظنّ خاصّى را .
* تفاوت‌هاى اساسى ميان ظن موضوعى و ظن طريقى چه مىباشد ؟
الف : ظن طريقى باشد يا موضوعى وسط واقع مىشود ، با اين تفاوت كه :
به ظن موضوعى وصفى كلمهء حجّت اطلاق نمىشود . چون واسطه در ثبوت است و حال آنكه ظنّ موضوعى طريقى واسطه در اثبات واقع شده و حجت مىباشد .
ب : در ظنّ طريقى امارات و اصول عمليّه قائم مقام ظنّ مىشوند و حال آنكه ظن موضوعى وصفى جانشين ندارد .
نكته : از آنجا كه زمام امر ظن ( چه طريقى باشد چه موضوعى ) در دست شارع است بايد تابع دليل باشيم .
* نظر نهايى شيخ در مورد ظن چيست ؟
ج : مىفرمايد در غالب مواردى كه ظن در لسان دليل اخذ مىشود طريقيت دارد .