رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥

خاصيت قطع طريقى و قطع موضوعى

اينكه فرزندش محكوم به زنده بودن است ) ناچار دادن صدقه بر او واجب است .

3 - سپس ، آنچه تا بدين جا گفتيم كه قطع يك‌بار به نحو طريقيت اخذ مىشود و بار ديگر به طرز موضوعيّت ، عينا دربارهء ظنّ هم جارى است اگرچه ( ظن ) در كيفيت طريقيّت با علم فرق دارد ، زيرا طريقيّت علم ذاتى است و ظنّ معتبر طريقيّتش مستند به جعل شارع است .

بدين معنا كه ظنّ در وسط واقع شدن جهت ترتّب احكام متعلّقش نياز به جعل دارد چنان كه سابقا نيز به آن اشاره نموديم .

لكن ظن هم گاهى نسبت به متعلّقش طريق قرار داده شده خواه موضوع به نحو طريقيت براى متعلّقش يا موضوع براى حكم ديگر باشد كه در اين صورت ، ساير طرق و ادله شرعيه به جاى آن قرار مىگيرند در نتيجه گفته مىشود كه حجت است .

و گاهى ظنّ موضوع قرار داده مىشود اما نه به نحو طريقيّت براى متعلّقش يا حكم ديگر كه در اين صورت اطلاق حجّت برآن نمىشود و ساير طريق و ادله شرعيّه جانشين آن نمىشود .

پس ناگزير از ملاحظهء دليل آن ( ظن ) ، ( كه به چه صورت ظن را دليل قرار داده است ) و سپس حكم ( نمودن ) به جانشينى امورى غير از ظن ( از امارات و ادله معتبره ) به‌جاى آن ( ظن ) ، لكن غالب در ظنّ وجه اوّل است ( يعنى آن را به مناط طريقيّت قرار داده‌اند ) .

تشريح المسائل * سومين امتياز قطع طريقى از قطع موضوعى چه مىباشد ؟

ج : اين مىباشد كه :

امارات معتبره مثل خبر واحد ثقه و اصل عملى معتبر به‌جاى قطع طريقى است مىنشينند و حال آنكه ، چنين مطلبى در قطع موضوعى وجود ندارد .

* چرا امارات معتبره و يا اصل عملى معتبر مىتوانند قائم مقام از قطع طريقى واقع شوند ؟

ج : چون خود صفت قطع خصوصيتى ندارد و صرفا راه به‌سوى واقع است چيز ديگرى كه اعتبار آن از نظر شرعى ثابت شده باشد مىتواند جانشين قطع شود .

* آيا ميان قطع و آنچه قائم مقام آن واقع مىشود تفاوتى وجود ندارد ؟

ج : خير ، آثار و احكامى كه قطع داشت جانشين او هم مىتواند داشته باشد .

* در تبيين جانشينى امارات هنگام عدم دست‌يابى به قطع مثال بزنيد ؟

ج : اگر به وجوب يا عدم وجوب نماز جمعه در عصر غيبت قطع حاصل نشد و لكن خبر واحد ثقه ( كه حجت است ) بر وجوب جمعه اقامه گرديد ، لازم الاتباع است .