رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٩

( فرق بين قطع طريقى و قطع موضوعى )

مثلا : در دو مثال :

1 - هذا معلوم الخمريه

و كل معلوم الخمرية حرام ( شرعا )

فهذا حرام و يجب اجتنابه

2 - هذا معلوم الوجوب

و كلّ معلوم الوجوب يجب طاعته ( عقلا )

فهذا يجب طاعته

كه يكى از احكام شرعيه و ديگرى از احكام عقليه است حكم بر عنوان واقعى ( يعنى خمر واقعى و وجوب واقعى ) مترتب نگرديده است ، بلكه در هر دو بر الامر مقطوع به ( يعنى خمر مقطوع و معلوم الوجوب ) مترتب شده است . پس در اينجا قطع ( علم ) وسط واقع شده است .

* با توجه به اينكه قطع موضوعى در اثبات حكم براى موضوع وسط واقع مىشود چرا در اصطلاح اصولى به آن حجت اطلاق نمىشود ؟

ج : زيرا حجت عبارتست از واسطهء در اثبات و حال آنكه قطع موضوعى واسطهء در اصل ثبوت است .

* مراد از واسطهء در اثبات و واسطهء در ثبوت چيست ؟ ( منطق )

ج : واسطهء در ثبوت عبارتست از : علّت واقعى حكم مثل : برآمدن خورشيد براى ثبوت روز .

لذا مىگوييم : اكنون خورشيد برآمده است .

هرگاه كه خورشيد برآيد روز است .

پس اكنون روز است .

واسطهء در اثبات عبارتست از : سخنى كه به‌واسطهء آن مطلوب را استوار و محكم نماييم .

لذا مىگوييم : جهان متحوّل است .

هر متحوّلى حادث است .

پس جهان حادث است .

* دومين فرق اساسى ميان قطع طريقى و قطع موضوعى چيست ؟

ج : در موردى كه ، قطع به عنوان طريق و راه رسيدن به واقع ملاحظه شود از جهت قاطع يا مقطوع به يا سبب حصول قطع يا زمان تحقّقش ، ميان افراد آن قطع تفاوتى نيست بدين معنا كه :

1 - در ( لا فرق من حيث القاطع ) ، قطع از هركسى باشد در حق خودش حجت است

يعنى : چه انسان متعارف و معمولى باشد چه فردى ساده و زودباور

چه آنكه وى مرد باشد يا زن و يا كسى كه از هر راهى براى او قطع حاصل مىشود .

اگر قطع آمد واجب الاتباع است .