رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٣٥

( انصاف )

فى المثل : مكلّف نمىداند كه آيا در شب اول ماه ربيع قسم بر انجام وطى خورده تا اينكه وطى واجب باشد يا اينكه ، بر ترك وطى قسم خورده تا حرام باشد .

حال : اين يك عمل و حادثه بيشتر نمىباشد و در واقعهء واحده نيز مخالفت عمليه پيش نمىآيد

زيرا : يا انجام مىدهد كه موافق وجوب است و يا ترك مىكند كه مخالف حرمت است .

بله : اگر به اباحه ملتزم شود ، تنها مخالفت التزاميه تحقق مىآيد كه آن‌هم بلااشكال است .

2 - و گاهى حوادث متعدّد ، پيش مىآيد

يعنى : ممكن است كه خود مكلّف در طول زندگيش ده‌ها بار و يا بيشتر با يك نوع حادثه برخورد نمايد كه در اين صورت نيز :

1 - گاهى مخالفت عمليه در يك بار ممكن است .

مثل اينكه : اجمالا مىداند در روز جمعه از هر هفته يا ظهر واجب است و يا جمعه .

كه در اينجا ؛

اگر اصل عمليّه جارى كرده و هر دو را ترك كند مىشود مخالفت عمليّهء قطعيهء دفعيّه كه اين قسم از مخالفت بدون ترديد جايز نيست .

از طرفى گفتيم : اصول عمليه تا زمانى جارى مىشوند كه مستلزم مخالفت عمليه با علم اجمالى نباشند .

2 - و گاهى مخالفت عمليّه در يك دفعه و يك حادثه ممكن نيست ولى در دفعات متعدد و وقايع مختلف امكان‌پذير است .

فى المثل : در دوران بين المحذورين ( وجوب و حرمت ) مكلف علم اجمالى دارد كه يا دفن كافر واجب است و يا حرام

در اينجا ؛

اگر اصل عمليه را جارى كرده و به اباحه ملتزم شود ، مىتواند انجام دهد و يا انجام ندهد .

آنگاه ممكن است كه :

امروز با ميّت كافرى برخورد كند و او را دفن نكند ، اينجا مخالفت قطعيّهء عمليه

نيست ، لكن اگر فردا با ميّت كافر ديگرى برخورد نمود و او را دفن كرد ، در اينجاست كه يقين مىكند كه معصيت كرده چون مخالفت با مولى نموده است . چرا

زيرا ، دفن كافر يا حرام است ، پس امروز كه دفن كرده مخالفت عمليه كرده است و يا واجب است ، پس ديروز كه ترك كرده مخالفت كرده .