رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٥
بيان دو مقدّمه
يقين دارم كه قسمى خورده‌ام ، لكن نمىدانم كه آيا قسم بر فعل ذبح بوده تا واجب باشد و يا بر ترك آن بوده تا ذبح حرام باشد ؟
و به فرض دانستن يك طرف ، نمىدانم به اين گوسفند تعلّق گرفته يا آن يكى
نتيجه :
شبهه در هريك از شبهات مقرونه به علم اجمالى ، گاهى حكميّه است و گاهى موضوعيّه .
* گفته شد منشا شبهه در شبهات موضوعيه ، موضوعات خارجيه است كه ربطى به مولى ندارد حال بفرماييد خود اين شبههء موضوعيه بر چند قسم است ؟
ج : بر دو قسم است
1 - گاهى اشتباه در ناحيه مكلّف به و عمل مىباشد مثل اينكه : نمىدانم شرب اين مايع حرام است يا آن مايع ؟
2 - و گاهى اشتباه در ناحيه مكلّف و عامل است .
* آنجا كه شبهه در ناحيه مكلّف است خود بر چند قسم است ؟
ج : بر دو قسم است
1 - گاهى طرفين شبهه شخص و مكلّف واحد است مثل : خنثى كه يك نفر است ، لكن نمىداند كه مكلّف به تكاليف مردان است و يا مكلّف به تكاليف زنان ؟
2 - و گاهى طرفين شبهه دو شخص مكلّف مىباشند كه داراى يك لباس مشترك‌اند و هر دو در آن لباس ( شلوار ) مشترك ، منى ديده‌اند .
حال هركدام از اين دو نفر علم اجمالى دارند كه يا خود و يا رفيقش جنب شده .
نكته : پاسخ و حكم هريك از اقسام مذكور را بعد از ذكر دو مقدّمه خواهند داد
* چه ايراداتى بر كلام شيخ در تصوير علم اجمالى وارد است ؟
ج : عيوب و نقايص كلام شيخ در تصوير صور علم اجمالى عبارتند از
1 - متن ايشان در بيان هر دو قسم از شبهه ( يعنى : حكميه و موضوعيه ) به‌طورى كه هركدام واضح و روشن باشد وافى به نظر نمىآيد .
2 - اقسام هريك از دو شبهه در ديگرى تداخل نموده است .
3 - امثلهء هريك از دو قسم ، به درستى تبيين و آشكار نشده است .
4 - اقسام به‌طور وافى و كامل در عبارت متن نيامده است بلكه بعد از آن در مقام تقسيم برآمده كه تقسيمات آن را آورديم .
* اولين نكته‌اى كه شيخ براى روشن‌تر شدن محلّ نزاع قبل از بيان احكام اين اقسام تذكر داده چيست ؟