رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٣

( وهم و دفع )

* با توجه به تمكّن از ظن تفصيلى در احتمال چهارم ، آيا مىتوان به احتياط و امتثال تفصيلى اكتفا نمود يا نه ؟

ج : مقتضاى قاعده اينست كه : بله ، احتياط مانعى ندارد و نه تنها نيازى به تحصيل ظنّ تفصيلى نيست بلكه طريق احتياط كامل‌تر است از عمل به ظن خاص ، چون در عمل به ظنّ خاص احتمال خطا و نرسيدن به واقع وجود دارد به خلاف طريق احتياط

و مقتضاى دليل شرعى اينست كه : خير ، زيرا موانع متعدّدى وجود دارد مبنى بر اينكه : با تمكّن از ظنّ خاص جاى احتياط نيست .

* موانع اخذ و عمل به احتياط در احتمال چهارم كدام‌اند ؟

ج : اينست كه ، عبادت :

1 - 2 - 3 - قصد قربت ، قصد وجه و قصد تميز لازم دارد .

4 - ادلّهء ظن خاص مىگويد : بايد به ظنّ خاصّ عمل كنيد نه به احتياط .

5 - سيرهء مستمرّ فقها اينست كه ؛ با تمكّن از ظنّ خاصّ به امتثال اجمالى اكتفا نمىكنند .

6 - در دوران امر ميان التعيين و التخيير بايد جانب تعيين را گرفت .

7 - آنجا كه شك داريم فلان عمل واجب است يا نه ، يعنى : شك در اصل وجوب ، اصل برائت را جارى مىكنيم .

آنجا كه به اصل وجوب يقين داريم ، ولى شك داريم كه آيا واجب توصّلى است يا تعبدى ، مربوط مىشود به باب امر ، كه آيا اصل در واجبات تعبديه است يا واجبات توصليّه ؟

و آنجا كه وجوب را مىدانيم ، تعبدى بودن را هم مىدانيم ولى در كيفيت نيّت شك داريم يعنى شك داريم كه ؛

آيا غرض ، تعبّد به امتثال امر است ( و لو متميّز نباشد ) بلكه قصد قربت به احد الامرين كافى است يا اينكه تعبّد به امتثال امر ، با اين خصوصيّت كه ممتاز از غير باشد ، مطلوب مولى است ؟

* پاسخ شيخ به موانع مذكور چيست ؟

1 - قصد وجه لازم نمىباشد چون دليلى بر اعتبار و لزوم آن وجود ندارد .

2 - قصد قربت را نيّت مىكنيم به اينكه : أتقرّب بها او بصاحبها الى اللّه تعالى .

3 - قصد تميز هم فاقد اعتبار است ؛ زيرا دليلى بر لزوم آن در دست نيست .

4 - ادلّهء ظنون هم تنها دلالت بر كفايت ظنون دارند نه وجوب عمل به آنها را در مقام امتثال .

5 - در مورد سيره‌اى هم ، سيرى ارزش دارد كه به زمان معصوم منتهى شود و خود معصوم به آن عمل كرده باشد يا مورد امضاى معصوم باشد ؛ ضمن اينكه ، سيره حد اكثر دلالت بر