رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧١

( وهم و دفع )

خلاف احتياط است .

* مراد شيخ از عبارت ( و ان توقف الاحتياط على التكرار . . . . تا اولويّته على الاخذ . . . . . ) چيست ؟

ج : اينست كه :

اگر مراد داير بود ميان عمل به ظنّ و احتياطى كه متوقف بر تكرار عمل است مثل : دوران نماز واجب در روز جمعه ميان ظهر و جمعه ، على الظاهر نه تنها تكرار جايز است ، بلكه از اخذ به ظنّ خاص هم اولى است .

* دليل شيخ بر مدعاى فوق چيست ؟

ج : اينست كه :

دست‌يابى به واقع از طريق علمى هرچند به نحو اجمال هم باشد از تحصيل اعتقاد ظنى به مراتب بهتر است ؛ هرچند كه ظنّ ، ظنّ تفصيلى باشد .

* با توجه به آنچه ذكر شد آيا با تمكّن از امتثال تفصيلى ظنّى از راه تحصيل ظنّ خاص مىتوانيم به امتثال اجمالى اكتفا كنيم يا نه ؟

ج : در اينجا به‌طور كلى مسئله داراى چهار احتمال است كه هريك را با توجه به مقتضاى دليل و دليل شرعى بايد بررسى نماييم .

الف : احتمال اول اينكه :

عمل توصلى و احتياط مستلزم تكرار نيست . فى المثل : علم اجمالى دارم كه يا هزار تومان بدهكارم يا دو هزار تومان

در اينجا ، اولا : اداى دين واجب توصّلى است ثانيا : احتياط هم به انجام اكثر است نه انجام دو عمل درحالىكه قدرت دارم از طريق بيّنه ، ظنّ ( خاص ) به يك طرف پيدا كنم .

* آيا با توجه به تمكّن از ظنّ خاصّ و به دنبال آن امتثال تفصيلى در صورت فوق مىتوانيم به امتثال اجمالى اكتفا كنيم يا نه ؟

ج : مقتضاى قاعده اينست كه : بله ، شرعا هم مانعى از احتياط وجود ندارد بلكه مطلوب هم هست .

ب : احتمال دوم اينكه :

عمل توصّلى بوده و احتياط هم مستلزم تكرار است . مثلا : به‌طور اجمال مىدانم كه يا 10 درهم بدهكارم و يا 10 دينار چه بايد بكنم ؟

احتياط اينست كه : دو عمل انجام دهم و 10 درهم و 10 دينار را پرداخت نمايم

در اينجا نيز اداى دين واجب توصلى است ، احتياط هم به تكرار عمل است درحالىكه قادر بر تحصيل ظنّ خاص به يك طرف نيز مىباشم .