رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٤

( سخن در احتياطى كه متوقّف بر تكرار نيست )

مطلوب شارع مقدّس تحصيل واجب با نيّت اطاعت و قصد قربت مىباشد .

* گفته شد مواردى كه راهى براى امتثال تفصيلى وجود ندارد ، مىتوان به امتثال اجمالى اكتفا نمود .

حال سؤال اينست كه آيا با تمكّن از امتثال تفصيلى ، امتثال اجمالى كفايت مىكند يا نه ؟

ج : اولا : امتثال تفصيلى در چهار صورت ممكن است .

ثانيا : در هريك از اين چهار صورت دو مرحلهء از بحث وجود دارد

1 - مقتضاى قاعده ( حكم عقل و عقلا ) چيست ؟ 2 - مقتضاى دليل ( شرعى ) چيست ؟

* صورت اوّل تمكّن ، در امتثال تفصيلى ، و اكتفا به امتثال اجمالى چگونه است ؟ و مقتضاى قاعده و دليل در اين صورت چيست ؟

ج : عمل توصّلى است و احتياط مستلزم تكرار عمل است

فى المثل : اجمالا مىدانم كه يا 10 تومان به آقاى زيد بدهكارم يا 50 تومان به بكر حال :

احتياط به اينست كه : هم 50 تومان به بكر بدهم و هم 100 تومان به زيد .

در اينجا ، مقتضاى قاعده ( حكم عقل ) ، كفايت امتثال اجمالى است و نيازى به امتثال تفصيلى نيست ، چرا ؟

زيرا ، اداى دين از امور توصّلى است و در توصّليّات ذات الفعل مطلوب است و مكلف ذات الفعل را انجام داده است .

از نظر شرعى هم هيچ‌گونه دليلى بر خلاف اين حكم عقل و مقتضاى قاعده نداريم . پس قطعا امتثال اجمالى كفايت مىكند .

* صورت دوم از تمكّن در امتثال تفصيلى چگونه است ؟

ج : عمل توصّلى بوده و احتياط مستلزم تكرار عمل نمىباشد .

فى المثل :

نمىدانم كه آيا 100 تومان به زيد بدهكارم يا 50 تومان .

حال : احتياط به اينست كه : اكثر را كه 100 تومان است بپردازم و نياز به تكرار نيست .

* مقتضاى قاعده در اين صورت چيست ؟

اينست كه : امتثال اجمالى كفايت مىكند و از نظر شرعى هم دليلى بر خلاف آن نمىباشد .

* صورت سوم از تمكّن در امتثال تفصيلى چگونه است ؟ و اكتفا به امتثال اجمالى جايز است يا نه ؟

ج : در اين صورت عمل تعبّدى است ، و احتياط نيز مستلزم تكرار مىباشد . فى المثل : علم اجمالى داريم به وجوب ظهر يا جمعه در عصر غيبت .

حال : احتياط به اينست كه ، هم ظهر را بخوانيم و هم جمعه را ، اگرچه نماز امر تعبّدى مىباشد .