رسائل شيخ انصارى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥٣
( سخن در احتياطى كه متوقّف بر تكرار نيست )
* آيا امتثال تفصيلى در هر موردى ممكن است ؟
ج : خير ، در برخى موارد تنها امتثال اجمالى ممكن است .
فى المثل : علم اجمالى داريم كه در زمان غيبت تعيينا يا ظهر واجب است يا جمعه ، لكن هيچ راهى براى علم تفصيلى و امتثال واقع بما هو معيّن نداريم .
* حاصل مطلب :
در مواردى كه راهى براى امتثال تفصيلى وجود ندارد ، بدون شك مىتوان به امتثال اجمالى اكتفا نمود .
* چرا جناب شيخ به‌جاى علم اجمالى ، عبارت ( ان المعلوم اجمالا ) آورده است ؟
ج : زيرا اجمال و تفصيل صفت براى امر معلوم است نه علم ، چه آنكه علم عبارتست از :
انكشاف و يقين كه در آن هيچ اجمال و ابهامى وجود ندارد .
پس چرا در تعبيرات ، عبارت ( العلم الاجمالى و التفصيلى ) به كار مىبرند ؟
ج : چون وصف الاجمال و التفصيل ، از باب وصف به حال متعلّق موصوف است ،
* مراد جناب شيخ از عبارت ( فى التنجّز على المكلّف . . . ) چيست ؟
ج : اينست كه : آيا علم اجمالى در اثبات تكليف و تنجّز آن بر مكلّف ، كافى است يا نه ؟
* مراد از ( ما ) در عبارت ( فيما لا يحتاج سقوط التكليف . . . ) چيست ؟
ج : واجباتى است كه تحقّقشان به قصد قربت وابسته نيست ،
بلكه با قصد ريا نيز ، در خارج تحقّق مىيابند . مثل : ازالهء نجاست از بدن
* وجه فرموده شيخ و علّت تحقّق امتثال در اين امور چيست ؟
ج : اينست كه :
مقصود در واجبات توصّلى تنها حصول فعل و تحقّق آن در خارج است .
* مطلوب در اين‌گونه موارد چگونه حاصل مىشود ؟
ج : بديهى است كه با احتياط و امتثال اجمالى ، مطلوب در اين‌گونه موارد حاصل مىشود .
يعنى :
اگر مكلّف جامهء متنجّسى را با دو آب كه يكى مضاف و ديگرى مطلق است بشويد ، پس از شستشو با هر دو آب ، به طهارت آن يقين حاصل مىكند .
* مراد از ( ما ) در عبارت ( فيما يحتاج الى قصد الاطاعه . . . ) چيست ؟
ج : واجباتى است كه تحقّقشان متوقّف بر نيّت و قصد قربت است . مثل : نماز ، روزه ، حج و . . .
* وجه تحقّق امتثال و جواز اكتفا به علم اجمالى در واجبات تعبّدى از نظر شيخ چيست ؟
ج : اينست كه :