درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٣

حديث اول توحيد از اصول كافى

همه صفات عين ذات كبريائى خواهد بود نه عارض بر ساحت كبريائى او گذشته از اينكه علم بموجود خارجى توسط نيروى احساسى و نيروى تخيل است و فقط بوسيله حواس ظاهرى و درونى صورت ميگيرد و اين نقص است .

گر چه از نظر علم بجزئيات خارجى و خصوصيات آنها علم به آنها بطور كلى غير متغير مىباشد هم چنان كه حركت و زمان و هيولى در خارج تدريجى و متغير هستند ولى معقول آنها كه حركت و زمان معقول است متحول نخواهد بود از نظر اينكه براى موجودات مواطن چندى است و هر موطن حكم خاصى دارد از جمله امر جزئى خارجى است و قابل اشتراك و صدق بر ديگران نخواهد بود ولى علم به آن كلى و غير متغير است همچنين علم بمتغير نيست و علم به حركت حركت خارجى و متبدل نخواهد بود و علم بعدم هرگز عدم نبوده است .

در نتيجه ساحت كبريائى بر همه امور جزئيه خارجى احاطه دارد با رعايت جزئيت و تغير آنها ولى بوجه كلى ثابت ازلى و غير متغير و بعلم بسيط وحدانى است كه ( لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ ) مبنى بر اينكه خصوصيات و چگونگى هر ذره و كلان در حيطه علمى و شهودى قرار گرفته است و چيزى كوچك و بزرگ بر ساحت او پنهان نخواهد بود و همه ظهورى از صفت علم و احاطه كبريائى است .

علم فعلى ساحت كبريائى واحد است بوحدتى كه عين ذات كبريائى است هم چنان كه صفت قدرت و اراده و غير آنها واجب الوجود بجميع جهات واجب خواهد بود و مغايرت ميان افراد نامتناهى علم اعتبارى است از نظر اختلاف متعلقات و معلومات بىنهايت آنها .

در نتيجه صفت علم و احاطه كبريائى واحد است بوحدت حقيقى ولى با اينكه معلومات بيشمار است ضرر بوحدت حقيقى علم نخواهد رساند .

بيان احاطه علمى و شهودى ساحت پروردگار باشياء و موجودات و از پرتو علم بذات و بصفات او است نه بعلم ديگر و آفريدگارى كه همه موجودات را