درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧

حديث اول توحيد از اصول كافى

كه كثرت دارند بطور نامتناهى ضرر بوحدت علم و احاطه كبريائى نخواهد داشت .

زيرا وحدت علمى پروردگار وحدت حقيقى مانند وحدت و بساطت ذات است هم چنان كثرت نامتناهى معلومات و مقدورات و مخلوقات او نيز نبايد در وحدت ذات كبريائى ضرر داشته و سرايت بنمايد .

گفته شده كثرت اثر معلوم و مخلوق لا محاله سبب عروض كثرت و عوارض بر ذات قدس خواهد بود .

پاسخ از اين شبهه آنست كه كثرت معلومات و آثار در ذات كبريائى سرايت نخواهد نمود زيرا معلومات و مقدورات در نظام كبريائى متناسب با ساحت كبريائى است و عبارت از آنست كه معلومات موجود بوجود نورى بسيط نهايت بساطت خواهد بود .

هم چنان كه اكوان و مقامات نازل ديگر مختلف هستند از قبيل اكوان عقلى و نفسانى و طبيعى و خيالى و مادى كه هر يك نحوى از سعه و ضيق خواهند داشت بر اين قياس بساطت معلومات و مقدورات پروردگار بساطت حقيقى و از مظاهر واجب الوجود و كبريائى است و از هر جهت پروردگار بسيط حقيقى است از لحاظ وجود و علم و قدرت و اراده و خلق .

بر اين اساس وحدت عددى كه مبدء عدد و شماره و كثرت است از ساحت پروردگار منفى است زيرا ثانى و مانندى ندارد بلكه وحدت ساحت او وحدت ديگرى است كه مجهول الكنه مىباشد زيرا اين مقام از وحدت عين ذات كبريائى مجهول الكنه است .

و بر اين اساس كه احاطه علمى پروردگار به همه موجودات از نظر آنست كه احاطه حقيقى و وجودى بر همه موجودات دارد و علم و احاطه شهودى او بر همه موجودات از نظر آنست كه علم او حقيقى است .