سفرنامه جكسن ( ايران در گذشته وحال ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٤

طاق بستان و كرمانشاه 15

خطير را به تدبير او وا مىگذارد ، و آنگاه مرد بد فرجام قاصد نامبارك خبرى ناگوار مىشود و از كوه بلند بيستون بالا مىرود ، و فرهاد را به كار سترگ خويش مشغول مىبيند :

چو چشم شوخ او فرهاد را ديد * به دستش دشنهء پولاد را ديد

بسان شير وحشى جسته از بند * چو پيل مست گشته كوه مىكند

دلش در كار شيرين گرم گشته * به دستش سنگ و آهن نرم گشته

از آن آتش كه در جان و جگر داشت * نه از خويش و نه از عالم خبر داشت

به ياد روى شيرين بيت مىگفت * چو آتش تيشه مىزد كوه مىسفت

سوى فرهاد رفت آن سنگدل مرد * زبان بگشاد و خود را تنگدل كرد

كه اى نادان غافل در چه كارى * چرا عمرى به غفلت مىگذارى

بگفتا بر نشاط نام يارى * كنم زينسان كه بينى دستكارى

چه يار آن يار كو شيرين زبان است * مرا صد بار شيرينتر ز جان است

چو مردى ترشروى تلخ گفتار * دم شيرين ز شيرين ديد در كار

برآورد از سر حسرت يكى باد * كه شيرين مرد و آگه نيست فرهاد

دريغا آن چنان سرو شغبناك * ز باد مرگ چون افتاد بر خاك

ز خاكش عنبر افشاندند بر ماه * به آب ديده شستندش همه راه

هم آخر با غمش دمساز گشتند * سپردندش به خاك و باز گشتند

چو افتاد اين سخن در گوش فرهاد * ز طاق كوه چون كوهى در افتاد

برآورد از جگر آهى چنان سرد * كه گفتى دور باشى بر جگر خورد

به زارى گفت كآوخ رنج بردم * نديده راحتى در رنج مردم

چرا غم مرد ، بادم سرد از آن است * مهم رفت ، آفتابم زرد از آن است

به شيرين در عدم خواهم رسيدن * بيك تك تا عدم خواهم دويدن

صلاى عشق شيرين در جهان داد * زمين بر ياد او بوسيد و جان داد .

اين داستان ، چون از تخيلات و ملحقات شاعرانه‌اش پيراسته گردد ، در اساس واقعى به نظر مىرسد ، و به « كاخ شيرين » و طاقهاى حجارى شدهء آن دلربايى خيال‌انگيزى مىبخشد .

يكى ديگر از يادگارهاى عصر خسرو پرويز سكويى ( دكانى ) بوده كه شوراها يا مجامع سلطنتى در آنجا تشكيل مىشده است و بنابر قول ياقوت ، در حوالى كرمانشاه قرار داشته ، و به احتمال قوى محل آن چندان از طاق‌بستان دور نبوده است .

در اينجا ترجمهء عين گفتار ياقوت را نقل مىكنم :

« نزديك كرمانشاه سكويى قرار دارد كه در آنجا پادشاهان چين ، توران ، هند ، و روم در نزد خسرو پرويز گرد مىآمدند و مجمعى شاهانه مىآراستند . اين