شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٨٩

حكايت ( 3 ) [ ز درياى عمان برآمد كسى . . . . ]

به تدبير دستور دانشورش ، * به نيكى بشد نام در كشورش ( 1 ) ،

به عدل و كرم سالها ملك راند * برفت و نكونامى از وى بماند

چنين پادشاهان كه دين پرورند ، * به بازوى ، دين گوى دولت برند

از آنان نبينم درين عهد كس ، * و گر هست ، بو بكر سعد است و بس

بهشتى درختى تو اى پادشاه * كه افكنده‌اى ( 2 ) سايه يك‌ساله راه

طمع بود از بخت نيك اخترم ، * كه بال هماى افكند بر سرم

خرد گفت : دولت نبخشد هماى ، * گر اقبال خواهى ، درين سايه آى

خدايا به رحمت نظر كرده‌اى * كه اين سايه بر خاك گسترده‌اى

دعاگوى اين دولتم بنده‌وار * خدايا تو اين سايه ، پاينده‌دار

خداوند فرمان و راى و شكوه * ز غوغاى مردم نگردد ستوه ( 3 )

سر پرغرور از تحمل تهى ، * حرامش بود تاج شاهنشهى

نگويم چو جنگ‌آورى ، پاىدار * چو خشم آيدت ، عقل بر جاى دار

تحمل كند هركه را عقل هست * نه عقلى كه خشمش كند زيردست

چو لشكر برون تاخت خشم از كمين ، * نه انصاف ماند نه تقوى نه دين

نديدم چنين ديو ، زير فلك * كه از وى گريزند چندين ملك

نه بر حكم ( 4 ) شرع آب خوردن خطاست * وگر خون به فتوى بريزى رواست

كرا شرع فتوى دهد بر هلاك * الا ( 5 ) ، تا ندارى ز كشتنش باك

وگر دارى اندر تبارش كسان ، * بر ايشان ببخشاى و راحت رسان

گنه بود مرد ستمكاره را * چه تاوان ( 6 ) زن و طفل بيچاره را ؟

. . . . . . . . . .

( 1 ) . ضميرهاى « شين » در اين بيت راجع است به پادشاه .

( 2 ) . كه افكنده‌اى : بر ناحيه‌يى سايه افكنده‌اى كه طى آن يك سال وقت مىبرد .

( 3 ) . ستوه : خسته و دلتنگ . اين بيت را « علىيف » در متن نياورده است .

( 4 ) . نه بر حكم شرع : يعنى آب خوردن كه بر حكم شرع نباشد خطا و گناه است اما خون ريختن اگر مطابق فتوى و بر حكم شرع باشد جايز و رواست .

( 5 ) . الا : حرف تنبيه عربى است به معنى هان . مراد بيت اينست زنهار تا از هلاك كردن كسى كه برحسب شرع محكوم به كشته شدن است ، دريغ ندارى ، در بيت بعدى نسبت به رعايت حال خويشاوندان مقتول سفارش مىشود ، چه آنان بىگناهند .

( 6 ) . تاوان : از ريشهء پهلوى به معنى غرامت و گناه و زيان . مراد بيت چنين است :

« به فرض اينكه كسى مرتكب گناه شود ، زن و فرزندش گناهى ندارند » .