شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٨٢

حكايت ( 3 ) [ ز درياى عمان برآمد كسى . . . . ]

و گر خود ( 1 ) نباشد غرض در ميان ، * حذر كن كه دارد به هيبت زيان

از آسايش آنگه خبر داشتى * كه در روى ايشان نظر داشتى

وزير اندر اين ، شمه‌يى ( 2 ) راه برد * به خبث ، اين حكايت بر شاه برد

كه اين را ندانم چه خوانند و كيست * نخواهد بسامان ( 3 ) درين ملك زيست

سفر كردگان لا ابالى ( 4 ) زيند * كه پروردهء ملك و دولت نيند

شنيدم كه با بندگانش سرست * خيانت‌پسند است و شهوت‌پرست

نشايد چنين خيره روى تباه ، * كه بدنامى آرد در ايوان شاه

مگر نعمت شه فرامش كنم * كه بينم تباهى و خامش كنم ( 5 )

به پندار ( 6 ) نتوان سخن گفت زود * نگفتم ترا تا يقينم نبود

ز فرمانبرانم كسى گوش داشت * كه آغوش ( 7 ) را اندر آغوش داشت

من اين گفتم اكنون ، ملك راست راى * چو من آزمودم تو نيز آزماى

به ناخوب‌تر صورتى شرح داد * كه بد مرد را نيك‌روزى ( 8 ) مباد

بدانديش بر خرده چون دست يافت ، * درون بزرگان به آتش بتافت

. . . . . . . . . .

( 1 ) . و گر خود نباشد . . . : از ميل به زيبارويان ، و لو بىغرضانه باشد بايد حذر كرد ، زيرا براى شكوه و هيبت زيان‌آور است .

( 2 ) . شمه‌يى : اندكى ، مأخوذ از شم ( با تشديد ) به معنى بوئيدن .

( 3 ) . بسامان : در اينجا منظم و با رعايت مقررات اخلاقى مراد است ، يعنى اين شخص نمىتواند با حفظ نظامات اخلاقى زندگانى كند .

( 4 ) . لا ابالى : باك ندارم ، اين لفظ در اصل عربى ، فعل نفى متكلم وحده از باب مفاعله است و به فارسى در معنى بىباك به كار ميرود ، مصدر آن « مبالات » است . مراد مصراع اينست كه اشخاص دايم السفر ، بىپروا بار مىآيند و بىباكانه و بدون مراقبت اصول اخلاقى زندگانى ميكنند .

( 5 ) . خامش كنم : يعنى ساكت بمانم .

( 6 ) . به‌پندار : يعنى از روى وهم و پندار و بدون تحصيل يقين نمىتوان زود سخن گفت .

( 7 ) . آغوش : نام خاص تركى است كه بر بندگان مىنهادند و آغوش دوم به معنى كنار است .

( 8 ) . كه بد مرد را . . . : يعنى روز نيكو و خوب براى مرد بد هرگز مباد كه در اينجا حرف ربط دعائى است .