شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٧٣

حكايت ( 2 ) [ شنيدم كه خسرو به شيرويه گفت . . . . ]

نديمان خود را بيفزاى قدر * كه هرگز نيايد ز پرورده غدر ( 1 )

چو خدمتگزاريت گردد كهن * حق ساليانش فرامش مكن

گر او را هرم ( 2 ) دست خدمت ببست ، * ترا بر كرم همچنان دست هست

شنيدم كه شاپور ( 3 ) دم دركشيد ( 4 ) ، * چو خسرو به رسمش ( 5 ) قلم دركشيد ( 6 )

چو شد حالش از بينوايى تباه ، * نبشت اين حكايت به نزديك شاه

چو بذل تو كردم جوانى خويش ، * به هنگام پيرى مرانم ز پيش

عمل ( 7 ) گر دهى ، مرد منعم ، شناس ، * كه مفلس ندارد ز سلطان هراس ( 8 )

چو مفلس فرو برد گردن ( 9 ) بدوش ، * از او برنيايد دگر ، جز خروش

چو مشرف ( 10 ) دو دست از امانت بداشت ، * ببايد برو ناظرى برگماشت

ور او نيز ( 11 ) در ساخت ، با خاطرش ، * ز مشرف ، عمل بركن و ناظرش

خدا ترس بايد امانت‌گزار * امين كز تو ترسد امينش مدار

امين بايد از داور انديشناك * نه از رفع ديوان ( 12 ) و زجر و هلاك

. . . . . . . . . .

( 1 ) . غدر : مكر و بىوفايى - مراد مصرع اينست : از كسانى كه از قديم به نعمت تو پرورده شده‌اند بىوفايى برنمىآيد .

( 2 ) . هرم : با دو فتحه بمعنى پيرى و با « كرم » كه در مصراع ديگر است معادل افتاده .

( 3 ) . شاپور : نام نقاشى كه واسطه ميان خسرو و شيرين بود .

( 4 ) . دم دركشيد : ساكت شد و اعتراض نكرد .

( 5 ) . رسمش : رسم : مقررى و مستمرى .

( 6 ) . قلم در كشيدن : حذف كردن .

( 7 ) . عمل گر دهى . . . : مراد اين است كه كار و شغل ديوانى و مخصوصا كارهاى مالى را به شخص ثروتمند محول كن .

( 8 ) . كه مفلس ندارد . . . : نظير ، الافلاس بدرقة ( مجمع الامثال ميدانى ص 462 ) .

( 9 ) . گردن بدوش فروبردن : كنايه از اظهار بيچارگى و بازنمون حالت تضرع و زارى است .

( 10 ) . مشرف : ( اسم فاعل ) بازرس .

( 11 ) . ور او نيز در ساخت : هرگاه ناظر با نظر و روش مشرف موافقت كرد و هر دو با هم ساختند عمل را بايد از مشرف و ناظر هر دو باز گرفت .

( 12 ) . رفع ديوان : شكايت كردن به ديوان . مراد بيت اينست : امانت‌دار بايد از خداوند داور دادگر بترسد نه از تو و نه از شكايت بديوان .