شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٥٥

سبب نظم كتاب

نهم ، باب توبه است و راه صواب * دهم ، در مناجات ( 1 ) و ختم كتاب

به روز همايون ( 2 ) و سال سعيد ، * به تاريخ فرخ ، ميان دو عيد ( 3 )

ز ششصد فزون بود پنچاه و پنج * كه پر ( 4 ) در شد اين نامبردار گنج

بماندست با دامنى گوهرم ، * هنوز از خجالت به زانو سرم

كه در بحر لؤلؤ صدف نيز هست * درخت بلندست در باغ و پست ( 5 )

الا اى خردمند پاكيزه‌خوى ، * هنرمند نشنيده‌ام عيبجوى

قبا گر حريرست و گر پرنيان ( 6 ) * بناچار حشوش ( 7 ) بود در ميان

تو گر ( 8 ) پرنيانى نيابى مجوش ، * كرم كار فرما و حشوش بپوش

ننازم به سرمايهء فضل خويش * به دريوزه ( 9 ) آورده‌ام دست ، پيش

شنيدم كه در روز اميد و بيم ( 10 ) ، * بدان را به نيكان ببخشد كريم

. . . . . . . . . .

( 1 ) . مناجات : راز گفتن با خدا ( مصدر باب مفاعله ) بنابراين بابهاى ده‌گانه بوستان بدين قرار است :

باب عدل - باب احسان - باب عشق - باب تواضع - باب رضا - باب قناعت - باب تربيت - باب - شكر - باب توبه - باب مناجات .

( 2 ) . همايون : صورت تصحيف‌يافتهء هماگون به معنى مبارك و مراد از روز همايون روز جمعه است ( راجع به لغت همايون رجوع شود به شرح گلستان ذيل كلمهء همايون ) .

( 3 ) . ميان دو عيد : ممكن است مراد ، عيد ماه رمضان ( اول شوال ) و عيد اضحى ( دهم ذى - الحجه ) باشد و شايد مراد از يك عيد ، نوروز و مراد از عيد ديكر يكى از اعياد دينى باشد .

( 4 ) . در سال ششصد و پنجاه و پنج از هجرت بود كه اين گنج نامبردار از در و گوهر سرشار گرديد و كتاب بوستان ، به پايان رسيد .

( 5 ) . در باغ و پست : در باغ هم درخت بلند و هم درخت پست پيدا مىشود .

( 6 ) . پرنيان : نوعى پارچه ابريشمين .

( 7 ) . حشو : لايه كه ميان آستر و رويه گذارند . مراد اينست كه قبا اگرچه از جنس حرير باشد ، باز لايه كه چيزى كم‌بهاست در ميان آستر و رويه آن ميگذارند ، بنابراين اگر سخن عادى در ميان كلمات حكيمانه به چشم خورد بايد بر گوينده بخشود .

( 8 ) . تو گر پرنيانى نيابى مجوش : اگر سخنان پرنيانى و گرانبها نمىيابى ، خشمگين مشو ، حشو و كلمات زايدى كه در كتاب است به كرم خويش ببخشاى .

( 9 ) . دريوزه : گدايى .

( 10 ) . روز اميد و بيم : مراد روز قيامت است و در اين مصراع صنعت ارداف به كار رفته .