شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٤٢

[ ديباچه بوستان ]

نهد لعل و پيروزه در صلب سنگ * گل لعل ( 1 ) در شاخ پيروزه رنگ

ز ابر افكند قطره‌يى سوى يم ( 2 ) * ز صلب آورد نطفه‌يى در شكم ( 3 )

از آن قطره لولوى لالا ( 4 ) كند * وزين صورتى سرو بالا كند

برو علم يك ذره پوشيده نيست * كه پيدا ( 5 ) و پنهان بنزدش يكيست

مهيا كن روزى مار و مور * اگر چند بىدست و پايند و زور

به امرش وجود از عدم نقش بست * كه داند جز او كردن از نيست ( 6 ) هست ؟

دگر ره به كتم ( 7 ) عدم در برد * وز آنجا به صحراى محشر برد

. . . . . . . . . .

( 1 ) . لعل : معرب لال است و نوعى ياقوت سرخ مىباشد و در لاتين بلاسوس ناميده مىشود و منظور از گل لعل ، گل لعل رنگ است . مراد بيت اينست كه خداوند ، در نهان برخى از سنگ‌ها خواصى ميگذارد كه به صورت دو سنگ قيمتى فيروزه و لعل ظاهر مىشوند و همچنين در شاخهء درخت كه سبز و همرنگ با فيروزه است ، گلهاى سرخ‌فام به رنگ لعل بوجود مىآورد ، تا حدى قسمت اخير ناظر است به آيهء شصت و نهم از سورهء يسن : « الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً » .

( 2 ) . يم : مخفف « يم » با تشديد لفظ عربى بمعنى درياست .

( 3 ) . شكم : مخفف شكنب در زبان فارسى ن و ب در بعضى الفاظ از قبيل ( خنب دنب و سنب به م بدل شده است ) .

( 4 ) . لولوى لالا : مرواريد درخشان ، لالا مخفف لألأ فعل ماضى رباعى مجرد عربى است . مراد بيت اينست كه خداوند از قطرهء باران مرواريد درخشان بوجود مىآورد و از نطفهء آدمى صورتى زيبا و سرو قامت مىآفريند . قدما معتقد بودند كه مرواريد از قطرهء باران نيسان در شكم صدف تكوين مىيابد .

( 5 ) . پيدا : ترجمهء لفظ عربى علانيه و پنهان معادل با « سرّ » است اين مضمون چندين بار در قرآن مجيد مذكور مىباشد .

( 6 ) . نيست : در اينجا بمعنى معدوم و هست بمعنى موجود ، به كار رفته و نيست و هست در اين‌گونه استعمال ، صفت هستند و به همين مناسبت ياء مصدرى به آنها اضافه مىشود « هستى و نيستى » بمعنى « وجود و عدم » است .

( 7 ) . كتم : با فتح اول لفظ عربى بمعنى نهان كردن . كتم عدم ، اصطلاحا در معنى مرگ به كار رفته است . بيت ، بيان‌كنندهء مطلب قرآنى مندرج در آيهء بيست و هشتم از سورهء بقره است :

« كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَ كُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْياكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ » ترجمه :

« چگونه به خداى يكتا كافر مىشويد ، با اينكه شما مردگان بوديد ، خدا شما را حيات بخشيد .

پس از اين شما را زنده مىكند آنگاه تنها بسوى او بازگشت داده خواهيد شد » .