شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٣

حكايت ( 10 ) [ بتى ديدم از عاج در سومنات . . . . ]

چه معنيست در صورت اين صنم ( 1 ) ؟ * كه اول پرستندگانش منم

عبادت به تقليد ، گمراهى است * خنك رهروى را كه آگاهى است

برهمن ز شادى برافروخت روى * پسنديد و گفت : اى پسنديده‌گوى ،

سؤالت صواب است و فعلت جميل * به منزل رسد هركه جويد دليل ( 2 )

بسى چون تو گرديدم اندر سفر ، * بتان ديدم از خويشتن بىخبر ،

جز اين بت كه هر صبح از اينجا كه هست : * برآرد به يزدان دادار ، دست

وگر خواهى امشب همين‌جا بباش * كه فردا شود سر اين بر تو فاش

شب آنجا ببودم ( 3 ) بفرمان پير * چو بيژن ( 4 ) به چاه بلا در اسير

شبى همچو روز قيامت دراز * مغان گرد من بىوضو در نماز

كشيشان ( 5 ) هرگز نيازرده آب ، * بغلها چو مردار در آفتاب

مگر كرده بودم گناهى عظيم ، * كه بردم در اين شب عذابى اليم ( 6 ) !

همه شب در اين قيد غم مبتلا * يكم دست بر دل يكى بر دعا

كه ناگه دهل زن فرو كوفت كوس * بخواند از فضاى برهمن خروس

خطيب سيه‌پوش ( 7 ) شب بىخلاف * برآهيخت شمشير روز از غلاف

فتاد آتش صبح در سوخته * به يكدم جهانى شد افروخته

تو گفتى كه در خطهء زنگبار ( 8 ) ، * ز يك گوشه ناگه درآمد تتار

. . . . . . . . . .

( 1 ) . صنم : بت . جمع آن اصنام .

( 2 ) . دليل : در اينجا راهنماى كاروان .

( 3 ) . ببودم : از مصدر ببودن ( بودن باضافهء باء تأييد ) : اقامت كردم فصل تام است .

( 4 ) . بيژن : يكى از پهلوانان ايران كه براى نجات كيخسرو بتوران رفت و افراسياب او را در چاه زندانى ساخت . دختر افراسياب او را عاشق شد و داستان بيژن و منيژه در شاهنامهء فردوسى آمده است .

( 5 ) . كشيشانى كه هرگز نيازرده آب : كشيشانى كه هرگز دست به آب نزده‌اند .

كشيش از ريشهء سريانى است و معرب آن قسيس مىشود ، معنى اول آن كاهن و معنى معمول آن روحانى مسيحى است .

( 6 ) . اليم : ( لفظ عربى ) : دردناك .

( 7 ) . خطيب سيه‌پوش . . . : نظير از شعر عرب :

رب ليل اغمد الانوار الا * نور ثغز او مدام او ندام

قد نعمنا بدياجه الى ان * سل سيف الصبح من غمد الظلام

ترجمه . بسا شبى كه جز فروغ دندان باده و ساقى ، همه نورها را در غلاف كرده بود . ما از تاريكىهاى آن بهره‌مند شديم تا آنگاه كه شمشير صبح از غلاف تيرگى ناگهان بدر آمد .

( 8 ) . زنگبار : جزيره زنگبار در افريقا كه در چند سال اخير استقلال يافته است .

سياهان را مناسب انتساب به همين جزيره زنگى ميگفته‌اند و معرب آن « زنجى » و در صورت جمع « زنج » مىشود .