شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٤

حكايت ( 20 ) [ يكى صورتى ديد صاحب‌جمال . . . . ]

اگر در جهان از جهان رسته‌ييست ، * در از خلق بر خويشتن بسته‌ييست ،

كس از دست جور زبانها نرست ، * اگر خودنماى است و گر حق‌پرست

اگر بر پرى چون ملك ز اسمان ، * به دامن در آويدت بدگمان

به كوشش توان دجله را پيش بست ، * نشايد زبان بدانديش بست

فراهم نشينند تر دامنان * كه اين زهد خشگ است و آن دام نان ( 1 )

تو روى از پرستيدن حق مپيچ ، * بهل تا نگيرند خلقت به هيچ

چو راضى شد از بنده يزدان پاك ، * گر اينها نگردند راضى ، چه باك ؟

بدانديش خلق ، ( 2 ) از حق آگاه نيست * ز غوغاى خلقش به حق راه نيست

از آن ره به جايى نياورده‌اند ، * كه اول قدم ، پى غلط كرده‌اند

دو كس بر حديثى ( 3 ) گمارند گوش ، * از اين تا بدان ، ز اهرمن تا سروش

يكى پند گيرد دگر ناپسند * نپردازد از حرف‌گيرى به پند

فرومانده در كنج تاريك جاى ، * چه دريابد از جام گيتى ( 4 ) نماى ؟

مپندار اگر شير و گر روبهى ، * كز اينان به مردى و حيلت رهى

اگر كنج خلوت گزيند كسى ، * كه پرواى صحبت ندارد بسى ،

مذمت كنندش كه زرق است و ريو * ز مردم چنان ميگريزد كه ديو

وگر خنده‌روى است و آميزگار ، * عفيفش ندانند و پرهيزگار

غنى را به غيبت بكاوند پوست : * كه فرعون اگر هست در عالم اوست

وگر بينوايى بگويد بسوز ، * نگون‌بخت خوانندش و تيره‌روز

وگر كامرانى درآيد ز پاى ، * غنيمت شمارند و فضل خداى

كه تا چند از اين جاه و گردنكشى : * خوشى را بود در قفا ناخوشى

وگر تنگدستى ، تنك مايه‌يى ، * سعادت بلندش كند پايه‌يى ،

بخايندش از كينه دندان به زهر ! * كه دون‌پرور است اين فرومايه دهر

چو بينند كارى به دستت در است ، * حريصت شمارند و دنياپرست

وگر دست همت ندارى به كار ، * گداپيشه خوانندت و پخته‌خوار

. . . . . . . . . .

( 1 ) . دام نان : با « دامنان » جناس مرفوع دارد ؟

( 2 ) . بدانديش خلق : كسى كه دربارهء خلق خدا انديشهء بد مىكند .

( 3 ) . دو كس بر حديثى : يك گفتار ممكن است در دو كس دو اثر مخالف داشته باشد : يكى كه خوى فرشتگان دارد ، از آن پند گيرد و ديگرى كه خوى اهريمنى دارد آن را ناپسند پندارد و بجاى آنكه از گفتهء نصيحت‌آميز كسب پند كند به عيب‌گيرى آن گفتار بپردازد .

( 4 ) . جام گيتىنماى : همان جام جم است .