شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٣١٩

حكايت ( 7 ) [ يكى پيش داود طائى نشست . . . . ]

به پشتش برآور چو مردان ، كه مست * عنان طريقت ندارد به دست

نيوشنده شد زين سخن تنگدل ، * به فكرت فرو رفت چون خر به گل

نه زهره ( 1 ) كه فرمان نگيرد به گوش * نه يارا كه مست اندر آرد به دوش

زمانى بپيچيد و درمان نديد * ره سر كشيدن ز فرمان نديد

ميان بست و بىاختيارش به دوش * برآورد و شهرى برو عام جوش ( 2 )

يكى طعنه ميزد كه درويش بين ! * زهى پارسايان پاكيزه دين !

يكى صوفيان بين كه مى خورده‌اند * مرقع به جامى ( 3 ) گرو كرده‌اند

اشارت‌كنان اين و آن را به دست * كه اين سر گران است و آن نيم مست

به گردن بر از جور دشمن حسام ( 4 ) ، * به از شنعت شهر و جوش عوام

بلا ديد و روزى به محنت گذاشت * به ناكام بردش به جايى كه داشت

شب از شرمسارى و فكرت نخفت * بخنديد طائى دگر روز و گفت :

مريز آبروى برادر به كوى ، * كه دهرت نريزد به شهر آبروى

بد اندر حق مردم نيك و بد ، * مگو ، اى جوانمرد صاحب خرد

كه بد مرد را خصم خود ميكنى * وگر نيك مرد است ، بد ميكنى

ترا هركه گويد فلان‌كس بد است ، * چنان دان كه در پوستين خود است

كه فعل فلان را ( 5 ) ببايد بيان * وزين فعل بد مىبرآيد عيان

به بد گفتن خلق چون دم زدى ، * اگر ( 6 ) راست گويى سخن ، هم بدى

. . . . . . . . . .

( 1 ) . نه زهره . . . : اين شخص كه از طرف شيخ مأمور گرفتن مست بر دوش شده بود نه جرئت آن را داشت كه از فرمان شيخ سرپيچى كند و نه توانائى آن داشت كه طعن مردم را تحمل كرده مست را بر دوش كشد .

( 2 ) . شهرى بر او عام جوش : عموم اهل شهر بر او خشمگين شدند .

( 3 ) . به جامى : در بعضى نسخه‌ها « به سيكى » . « سيكى » صورت تغييريافتهء سه يك است :

آب انگورى كه ثلث آن با جوشيدن تبخير شده باشد . مراد اينست : مردم ميگفتند صوفيان را ببينيد كه خرقهء وصله‌دار و مرقع خود را گرو گذاشته و شراب فراهم آورده و خورده‌اند .

( 4 ) . حسام ( با ضم اول ) : شمشير - دم شمشير .

( 5 ) . كه فعل فلان را . . . : ناچار هستى كه كردار شخص مورد نظر را براى ديگران روشن كنى و بر زبان آورى و اين عمل خود فعل بدى است .

( 6 ) . اگر راست گويى سخن هم بد است : بر فرض اينكه سخن راست گويى و آن كس بد باشد تو خود از باب سخن بد گفتن بد ميشوى .