شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٣١٦

حكايت ( 5 ) [ شنيدم كه در بزم تركان مست . . . . ]

چو باطل سرايند ، مگمار گوش ( 1 ) * چو بيستر ( 2 ) بينى ، نظر را بپوش

حكايت ( 5 ) [ شنيدم كه در بزم تركان مست . . . . ]

شنيدم كه در بزم تركان مست ، * مريدى دف و چنگ مطرب شكست

چو چنگش ( 3 ) كشيدند حالى به موى ، * غلامان و چون دف زدندش به روى

شب از درد چوگان و سيلى نخفت * دگر روز پيرش به تعليم گفت :

نخواهى كه باشى چو دف روى ريش ، * چو چنگ اى برادر سرانداز پيش

دو كس گرد ديدند و آشوب جنگ * پراكنده ( 4 ) نعلين و پرنده سنگ ،

يكى فتنه ديد از طرف برشكست * يكى در ميان آمد و سرشكست

كسى خوشتر از خويشتن‌دار نيست * كه با خوب و زشت كسش كار نيست

تو را ديده در سر نهادند و گوش ، * دهان جاى گفتار و دل جاى هوش ،

مگر باز دانى نشيب از فراز * نگويى كه اين كوته است آن دراز

اگر گوش دارد خداوند هوش ، * سخنهاى پيرش خوش آيد به گوش

( 1 ) . چو باطل سرايند . . . : اشاره دارد به آيه كريمه قرآنى از سورهء نسا « وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ » ترجمه : خداوند اين حكم را در كتاب خود نازل ساخته است كه چون بشنويد كسانى به آيات الهى كفر ميورزند و آيات را بسخريه ميگيرند ، با آنها منشينيد تا آنكه به حديثى ديگر پردازند ، اگر به آنان گوش فرا دهيد ، در آن صورت مانند ايشان خواهيد بود . همچنين در صدر سورهء مؤمنون ، يكى از صفات مؤمنان اعراض از لغو شمرده شده است .

( 2 ) . چو بيستر بينى نظر را بپوش : اشاره دارد به آيهء 30 سورهء نور « قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ » . بمردان مؤمن بگوى : چشمان خود را ببندند . مراد شيخ اجل اينست كه اگر كسى را بدون ساتر عورت ببينى ، چشم خود را از ديدن او ببند .

( 3 ) . چو چنگش كشيدند حالى به موى : همچنان كه موى چنگ را ميكشند موى مريد را كشيدند .

( 4 ) . پراكنده نعلين و پرنده سنگ : اين مصراع بيان وصف است براى دو تن كه با هم به جنگ و آشوب مبادرت جسته‌اند . بيت بعدى حال دو تن را معرفى مىكند كه ناظر جنگ بوده‌اند : يكى از آنها چون فتنه را ميبيند ، كناره‌گيرى مىكند و واپس ميايستد .

ديگرى به ميانجيگرى در ميان دو جنگجوى ميآيد و در نتيجه سرش ميشكند .