شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٩

حكايت ( 19 ) [ يكى را چو من دل به دست كسى . . . . ]

شبى ديو خود را پريچهره ساخت ، * در آغوش آن مرد و بر وى ( 1 ) بتاخت

سحرگه مجال نمازش نبود * ز ياران كس آگه ز رازش نبود

به آبى فرو رفت نزديك بام ( 2 ) ، * برو بسته سرما درى از رخام ( 3 )

نصيحتگرى لومش ( 4 ) آغاز كرد : * كه خود را بكشتى درين آب سرد

ز برناى منصف برآمد خروش : * كه اى يار ، چند ؟ از ملامت خموش

مرا پنج روز اين پسر دل فريفت * ز مهرش چنانم كه نتوان شكيفت ( 5 )

نپرسيد بارى به خلق خوشم * ببين تا چه بارش به جان ميكشم

پس آن را كه شخصم ز خاك آفريد ، * به قدرت در او جان پاك آفريد ،

عجب دارى ار بار امرش برم * كه دايم به احسان و فضلش درم ،

اگر مرد عشقى ، كم خويش ( 6 ) گير * و گرنه ، ره عافيت پيش گير

مترس از محبت كه خاكت كند ، * كه باقى ( 7 ) شوى گر هلاكت كند

نرويد ( 8 ) نبات از حبوب درست ، * مگر حال بر وى بگردد نخست

ترا با حق آن آشنايى دهد ، * كه از دست خويشت رهايى دهد

كه تا با خودى در خودت راه نيست * وزين نكته جز بى خود ، آگاه نيست

. . . . . . . . . .

( 1 ) . بر وى بتاخت : تاختن ديو پريچهره كنايه از ديدن خوابى است كه موجب غسل شود .

( 2 ) . بام : بامداد ، صبح .

( 3 ) . رخام : نوعى سنگ . يخ روى آب از جهت قطر زيادى كه داشته است به « رخام » تشبيه شده است .

( 4 ) . لومش : ملامتش .

( 5 ) . شكيفت : شكيبيدن ، صبر كردن .

( 6 ) . كم خويش گرفتن : خود را به چيزى نشمردن .

( 7 ) . كه باقى شوى گر هلاكت كند : اشاره دارد به آخرين مرحله سلوك كه بقاى بعد از فناست ، كسى كه در ذات حق ، فانى و مندك شود ، باقى و جاودان ميگردد و معنى « فناء فى اللّه » همين است .

( 8 ) . نرويد نبات از حبوب درست : مقصود اين است كه تا دانه نشكفد و نشكند و خاك بر آن ريخته نشود گياه از آن نميرويد . پس شرط رشد در راه عرفان همانا دلشكستگى است .