شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ١٨٠

حكايت ( 12 ) [ يكى سيرت نيك مردان شنو . . . . ]

كه شبلى ( 1 ) ز حانوت ( 2 ) گندم‌فروش * به ده برد انبان گندم به دوش

نگه كرد مورى در آن غله ديد * كه سرگشته هر گوشه‌يى ميدويد

ز رحمت بر او شب نيارست ( 3 ) خفت ( 4 ) * به مأواى خود بازش آورد و گفت :

مكن بد كه بدبينى از يار نيك ، * نرويد ز تخم بدى بار نيك

مروت نباشد كه اين مور ريش ، * پراگنده گردانم از جاى خويش

درون پراگندگان جمع‌دار ، * كه جمعيتت باشد از روزگار

چه خوش گفت فردوسى ( 5 ) پاكزاد ، * كه رحمت بر آن تربت پاك باد :

ميازار مورى كه دانه ( 6 ) كش است ، * كه جان دارد و جان شيرين خوشست

سياه اندرون باشد و سنگدل ، * كه خواهد كه مورى شود تنگدل

مزن بر سر ناتوان دست زور * كه روزى به پايش درافتى چو مور

درون فروماندگان شاد كن * ز روز فروماندگى ياد كن

نبخشود بر حال پروانه شمع * نگه كن كه چون سوخت در پيش جمع !

گرفتم ز تو ناتوان‌تر بسيست * تواناتر از تو هم آخر كسيست

. . . . . . . . . .

( 1 ) . شبلى ابو بكر دلف بن جعفر خراسانى بغدادى متولد سامره از بزرگان عرفا و مشايخ صوفيه است با جنيد مصاحبت داشته است و به سال 344 هجرى وفات كرده است . شبلى منسوب است به شبلى يكى از شهرهاى اشروسنه در ماوراء النهر . حاجب موفق خليفه عباسى بوده و مشاغل ديوانى را ترك گفته و به عبادت پرداخته است .

( 2 ) . حانوت : ( جمع آن ، حوانيت ) : گويا معنى اول آن ميكده و دكان خمار باشد چه در زبان ارمنى لفظ خانوت در همين معنى مستعمل است . بتدريج حانوت در معنى مطلق دكان به كار رفته و در گنجانيدن حانوت در اين مصراع شيخ اجل ذوقى به كار برده است تا با روش شبلى و عارفان ديگر مناسبت بيشترى داشته باشد .

( 3 ) . نيارست : نتوانست .

( 4 ) . خفت : مصدر مرخم - مخفف خفتن .

( 5 ) . فردوسى حكيم ابو القاسم حسن طوسى فردوسى صاحب « شاهنامه » بزرگترين كتاب حماسى ايران .

( 6 ) . دانه‌كش : بنابر گفته استاد پورداود صفتى است كه در اوستاى زردشتى به مور نسبت داده شده است .