شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ١٤٥

حكايت ( 28 ) [ حكايت كنند از جفاگسترى . . . . ]

دريغ است با سفله گفتن علوم ( 1 ) * كه ضايع شود تخم ، در شوره بوم

چو دروى نگيرد ، عدو ( 2 ) خواندت * برنجد به جان و برنجاندت

حقت گفتم اى خسرو نيكراى * توان گفت حق پيش مرد خداى

ترا عادت اى پادشاه حق‌رويست * دل مرد حق‌گوى از اينجا قويست

نگين ( 3 ) خصلتى دارد اى نيكبخت ، * كه در موم گيرد نه در سنگ سخت

عجب نيست گر ظالم از من به جان ، * برنجد كه دزد است و من پاسيان

تو هم پاسبانى به انصاف و داد * كه حفظ خدا پاسبان تو باد

ترا نيست منت ( 4 ) ز روى قياس * خداوند را منّ و فضل و سپاس ،

كه در كار خيرت به خدمت بداشت * نه چون ديگرانت معطل گذاشت

همه كس به ميدان كوشش درند * ولى گوى بخشش نه هركس برند

تو حاصل نكردى به كوشش بهشت * خدا در تو خوى بهشتى بهشت ( 5 )

دلت روشن و وقت ، مجموع باد * قدم ثابت و پايه مرفوع ( 6 ) باد

خيالت ( 7 ) خوش و رفتنت بر صواب * عبادت قبول و دعا مستجاب

همى تا برآيد به تدبير كار ، * مداراى دشمن به از كارزار

چو نتوان عدو را به قدرت شكست ، * به نعمت ببايد در فتنه بست

گر انديشه باشد ز خصمت گزند ، * به تعويذ ( 8 ) احسان زبانش به بند

. . . . . . . . . .

( 1 ) . دريغ است با سفله . . . : اشاره است به يك سخنى از سخنان حكيم عرب كه در ضمن بيان آفات دانش گويد : « و اضاعته ان تحدث به من ليس اهله » .

( 2 ) . عدو خواندت : ترا دشمن خود ميشناسد .

( 3 ) . نگين خصلتى دارد . . . : خصلت نگين و مهر اينست كه در موم اثر ميگذارد ، نه در سنگ كه سخت است ، پس قابليت بايد محفوظ باشد .

( 4 ) . منت : به معنى احسان و نيكى و سپاس است . مراد بيت اينست كه اگر به خلق نيكى ميكنى از روى قياس و دليل عقلى نيكى از آن تو نيست . بايد سپاسگزار احسان خدا باشى كه ترا قدرت خدمت به خلق اعطا فرموده و ترا عاطل و مهمل نگذاشته است .

( 5 ) . بهشت : به معنى گذاشت و نهاد ، با بهشت مصراع اول جناس دارد . در بعضى نسخه‌ها پايان مصراع دوم « سرشت » است .

( 6 ) . مرفوع : بلند .

( 7 ) . خيالت : در بعضى نسخه‌ها « حياتت » .

( 8 ) . تعويذ : طلسم .