شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ١٤١

حكايت ( 26 ) [ شنيدم كه از نيكمردى فقير . . . . ]

به زندان فرستادش از بارگاه * كه زورآزمايست بازوى جاه ( 1 )

ز ياران كسى گفتش اندر نهفت * مصالح نبود اين سخن گفت ، گفت ( 2 ) :

رسانيدن ( 3 ) امر حق ، طاعت است * ز زندان نترسم كه يك ساعت است

همان دم كه در خفيه اين راز رفت ، * حكايت به گوش ملك باز رفت

بخنديد : كاو ظن بيهوده برد ، * نداند كه خواهد درين حبس ، مرد

غلامى به درويش برد اين پيام * به گفتا به خسرو بگو : اى غلام ،

مرا بار غم بر دل ريش نيست * كه دنيا همين ساعتى بيش نيست

نه گر دستگيرى كنى ، خرمم * نه گر سر برى ، بر دل آيد غمم ( 4 )

تو گر كامرانى به فرمان و گنج ، * دگر كس فرومانده در ضعف و رنج ،

به دروازهء مرگ چون در شويم ، * به يك هفته با هم برابر شويم ( 5 ) ،

منه دل بر اين دولت پنج روز * به دود دل خلق ، خود را مسوز

نه پيش از تو بيش از تو اندوختند ، * به بيداد كردن جهان سوختند !

. . . . . . . . . .

( 1 ) . جاه : در نسخهء شوريده و مير خانى شاه بجاى جاه ضبط شده است . يعنى بازوى شخص صاحب جاه ، برحسب عادت در مقام زورآزمايى با ضعيفان است . اضافهء « بازو » « به جاه » ، اضافهء اقترانى است .

( 2 ) . گفت ، گفت : در اين مصراع گفت تكرار شده . اولى مصدر مرخم است و دومى ماضى مطلق است ، و فاعل آن نيكمرد است .

( 3 ) . رسانيدن امر حق طاعت است : يعنى كسى كه احكام الهى را تبليغ كند و در مقام امر به معروف و نهى از منكر باشد ، فرمان خداى ميبرد . مصراع ناظر است به كريمهء قرآنى از سورهء آل عمران « وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ » ترجمه : « بايد از شما امتى باشند كه به نيكى بخوانند و به معروف فرمان دهند و از منكر بازدارند » .

( 4 ) . حاصل اين بيت و بيت‌هاى پيشين چنين است : فقير گفت : حبس من بيش از يك ساعت نيست ، پادشاه تصور كرد كه مدت حبس خود را بسيار كوتاه پنداشته است ، از اين‌روى ظن او را به خطا نسبت داد و اظهار داشت كه او تا بميرد در حبس خواهد بود . درويش گفتار خود را روشن كرد و پيغام داد كه او زندگانى دنيا را يك ساعت بيش نميداند . بنابراين اى پادشاه ، اگر از من دستگيرى كنى خرم نميشوم و اگر سر مرا جدا كنى بر اين كار غمگين نخواهم شد ، زيرا زندگانى يك ساعته ارزشى ندارد .

( 5 ) . در بعضى نسخه‌ها رديف مصراع « شديم » مىباشد .