شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ١٢٠
حكايت ( 18 ) [ يكى پند ميداد فرزند را . . . . ]
نخفتت مظلوم ز آهش بترس * ز دود دل صبحگاهش بترس
نترسى كه پاك‌اندرونى شبى ، * برآرد ز سوز جگر يا ربى ( 1 )
نه ابليس بد كرد و نيكى نديد ! * بر پاك نايد ز تخم پليد ( 2 )
مدر پردهء كس به هنگام جنگ ( 3 ) * كه باشد ترا نيز در پرده ننگ
مزن بانگ بر شيرمردان درشت ، * چو با كودكان برنيايى به مشت
حكايت ( 18 ) [ يكى پند ميداد فرزند را . . . . ]
حكايت ( 18 ) [ يكى پند ميداد فرزند را . . . . ]
يكى پند ميداد فرزند را * نگه‌دار پند خردمند را
مكن جور بر خردگان اى پسر * كه يك روزت افتد بزرگى ( 4 ) به سر
نميترسى اى گرگك ( 5 ) كم‌خرد ، * كه روزى پلنگيت بر هم درد ؟
به خردى درم زور و سرپنجه بود * دل زيردستان ز من رنجه بود
به خوردم يكى مشت زورآوران * نكردم دگر زور بر لاغران
الا ( 6 ) تا به غفلت نخفتى كه نوم ، * حرامست بر چشم سالار قوم
( 1 ) . يا رب : اى پروردگار . باء آن تخفيف يافته و ياء وحدت به آن افزوده شده است .
( 2 ) . بر پاك . . . : مصراع اشاره دارد به مضمونى كه ابو شكور آورده و پس از آن استاد فردوسى او را چنين اقتفا كرده است :
درختى كه تلخ است وى را سرشت * گرش برنشانى به باغ بهشت
ور از جوى خلدش به هنگام آب ، * به بيخ ، انگبين ريزى و شهد ناب
سرانجام ، گوهر به كار آورد ، * همان ميوهء تلخ بار آورد
ابو شكور و فردوسى نيز مضمون را از دو آيهء قرآنى مندرج در سورهء ابراهيم اقتباس كرده‌اند . « أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها . . . وَ مَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الْأَرْضِ ما لَها مِنْ قَرارٍ » .
( 3 ) . جنگ : در اينجا خصومت است .
( 4 ) . بزرگى . . . : ياء در « بزرگى » ياء وحدت است .
( 5 ) . گرگك : در بعضى نسخه‌ها كودك آمده است .
( 6 ) . الا : حرف تنبيه عربى است به معنى هان و پيش از جملهء منفى : مثل اين مورد به معنى « زينهار » است . نوم . لفظ عربى به معنى خواب و در فارسى منام و نائم از اين ريشه به كار رفته است . « نخفتى » نيز در مصراع اول مضارع التزامى منفى است .