شرح بوستان ( فارسى ) — الصفحة ١١٧

حكايت ( 16 ) [ گزيرى به چاهى در افتاده بود . . . . ]

چنين آدمى مرده به ننگ ( 1 ) را ، * كه بر وى فضيلت بود سنگ را

نه هر آدميزاده از دد به است * كه دد ز آدميزادهء بد به است

به است از دد ، انسان صاحب‌خرد ، * نه انسان كه در مردم افتد چو دد

چو انسان نداند بجز خورد و خواب ، * كدامش فضيلت بود بر دواب ( 2 )

سوار نگونبخت بىراهرو ، * پياده برد زو به رفتن گرو

كسى دانهء نيكمردى نكاشت ، * كزو خرمن كام دل برنداشت

نه هرگز شنيديم در عمر خويش ، * كه بد مرد را نيكى آمد به پيش

حكايت ( 16 ) [ گزيرى به چاهى در افتاده بود . . . . ]

حكايت ( 16 ) [ گزيرى به چاهى در افتاده بود . . . . ]

گزيرى ( 3 ) به چاهى در افتاده بود ، * كه از هول او شير نر ماده بود

بدانديش مردم بجز بد نديد ، * بيفتاد و عاجزتر از خود نديد

همه شب ز فرياد و زارى نخفت ، * يكى بر سرش كوفت سنگى و گفت :

تو هرگز رسيدى به فرياد كس ، * كه ميخواهى امروز فريادرس !

همه تخم نامردمى كاشتى ، * ببين لاجرم بر ، كه برداشتى

كه بر جان ريشت نهد مرهمى ؟ * كه دلها ز ريشت بنالد همى

تو ( 4 ) ما را همى چاه كندى به راه * به سر لاجرم درفتادى به چاه

دو كس چه كنند از پى خاص و عام ، * يكى نيك‌محضر دگر زشتنام

يكى تشنه را تا كند تازه حلق ، * دگر تا به گردن درافتند خلق

اگر بد كنى چشم نيكى مدار ، * كه هرگز نيارد گز ( 5 ) ، انگور بار

نپندارم ، اى در خزان كشته جو ، * كه گندم ستانى بوقت درو

( 1 ) . ننگ را : مفعول له است به معنى از باب ننگ . مقصود بيت چنين است : آن آدمى كه سنگ بر او فضيلت داشته باشد ، از جهت ننگى كه دارد بهتر آنست كه بميرد .

( 2 ) . دواب : ( با تشديد باء ) جمع دابه ( با تشديد باء ) جنبندگان ، جانوران ، مجازا بر اسب و استر هم اطلاق مىشود .

( 3 ) . گزير : سرهنگ و پهلوان و عسس .

( 4 ) . تو ما را همى چاه . . . : اشاره است به مثل عربى « من حفر بئرا لاخيه كان هلاكه فيه » ( اين مضمون در سخنان پهلوى آخر عهد ساسانى نيز ديده شده است ) .

( 5 ) . گز : درختى است خاردار و اشاره است به حديث يا مثل معروف عربى « انك لا تجنى من الشوك العنب » ترجمه : « از خار : انگور نخواهى چيد » .