در آمدى بر تاريخ قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢١٦
5 . ساير نام‌هاى قرآن
وصف شده است . بايد توجه داشت كه درهرحال اين كلمات سير و تحوّل معنايى غنىاى در نگارش يا متون عربى دارند . حتى در قرآن ، ذكر گاهى [ ازجمله در سورهء بقره ، آيهء 200 ؛ سورهء مائده ، آيهء 91 ؛ سورهء جمعه ، آيهء 9 ؛ و سورهء منافقون ، آيهء 9 ] معناى عبارت جمعى يا فردى دارد . اين كاربرد ممكن است متأثر از عبرى يا سريانى باشد كه در آنها كلماتى از ريشهء هم‌خانواده [ با آن ] به معناى قسمتى يا قسمى از عبادت دينى به كار مىرود . همچنين ممكن است تحول ساده‌اى از معانى ذكر اللّه در عربى ( يعنى ياد كردن از خداوند ) باشد .
3 ) فرقان . كلمهء فرقان كه هفت بار در قرآن به كار رفته است ، ظاهرا از كلمهء عبرى - آرامى پرقان ، يا به احتمال بيشتر از پرقانهء سريانى است كه معناى اصلى آن رستگارى / نجات است . « 1 » ريشهء عربى فرق ( جدا كرد ) چه‌بسا بر مدلول دقيق اين كلمه اثر گذارده باشد . اين كلمه غالبا همراه با وحى است ، و به اين دليل غالبا به عنوان مترادف قرآن يا على البدل آن تلقى شده است . كاربردهاى اين كلمه را مىتوان اين‌گونه رده‌بندى كرد :
1 ) فرقان ، چيزى است كه به موسى ( ع ) عطا شده است ، ( بقره ، 53 ) : وَ إِذْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ الْفُرْقانَ . همچنين در سورهء انبياء ، آيهء 48 آمده است : وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسى وَ هارُونَ الْفُرْقانَ وَ ضِياءً وَ ذِكْراً لِلْمُتَّقِينَ .
2 ) به مسلمانان [ پيش از غزوهء بدر ] اعطاى فرقان وعده داده شده است ؛ چنان‌كه در سورهء انفال ، آيهء 29 مىفرمايد : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً وَ يُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ . . . » .
3 ) در روز جنگ بدر براى [ حضرت ] محمد [ ص ] فرقان فرستاده شده است ؛ چنان‌كه در آيهء 41 سورهء انفال چنين آمده است : « . . . إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ ، يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ . . . » . همچنين در سورهء بقره ، آيهء 185 مىگويد : « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ . . . »
4 ) ساير اشاره‌ها به نزول فرقان بر [ حضرت ] محمد [ ص ] عبارتند از : « نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ وَ أَنْزَلَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ . مِنْ قَبْلُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ أَنْزَلَ
( 1 ) . مقايسه كنيد با واژه‌هاى دخيل در قرآن مجيد ، اثر جفرى ، ذيل همين مادّه .