در آمدى بر تاريخ قرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٨٣

3 . توالى انديشه به عنوان راهنمايى براى تعيين تاريخ

مشخصه‌هاى مكرر دورهء وحى مكى است ( اگرچه محدود به مكيان نيست ) و تا دورهء وحى مدنى ادامه دارد . عبارت المشركون . . . المجرمون به نظر مىرسد كه متعلق به اواخر دورهء مكى و اوايل دورهء مدنى است . الذين ظلموا مدنى است و به نظر مىرسد كه غالبا اشاره به يهوديان دارد . مهاجرون و انصار هم البته مدنى است . در ابتدا دربارهء حاميان بىايمان يا منافق اهل مدينه ، تعبير « الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ » به كار رفته است . رفتار آنان در جنگ احد باعث شد كه لقب منافقون به آنان تعلق گيرد . تا پايان زندگى حضرت محمد [ ص ] اين كلمه به گروه‌هاى مختلفى از مخالفان اطلاق گرديده است .