در آمدى بر تاريخ قرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٤٢

2 . شواهد تجديدنظر

همچنين بايد به اين نكته توجه داشت كه نه فقط بخش‌ها و عبارات قرآنى كنار همديگر قرار داده مىشده كه تشكيل سوره بدهد ، بلكه پس از انجام آن ، جرح و تعديلى هم دراين‌باره انجام گرفته است . يكى از شواهد اين امر وجود قوافى يا سجع‌هاى نهانى است . « 1 » چنين به نظر مىرسد كه گاه بخشى از عبارات قرآنى كه داراى يك نوع همنوايى است ، به سوره‌اى ديگر كه همنوايى ديگر دارد ، افزوده شده ، و براى اين كار عباراتى افزوده شده كه با بخش دوم همنوايى دارد . براى مثال ، آيات 12 تا 16 سورهء مؤمنون تجزيه و تحليل مىشود :

12 . وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ

13 . ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ

14 . ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً

- فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً

- فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً

- فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً

- ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ

- فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ

15 . ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذلِكَ لَمَيِّتُونَ

16 . ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ تُبْعَثُونَ

ترجمهء اين بخش‌ها از اين قرار است :

12 . و به راستى انسان را از چكيدهء گل آفريديم .

13 . آن‌گاه او را به صورت نطفه‌اى در جايگاهى استوار قرار داديم .

14 . آن‌گاه نطفه را به صورت خون بسته

- سپس خون بسته را به صورت گوشت پاره درآورديم .

- سپس گوشت پاره را استخواندار كرديم .

( 1 ) . ويژگىهاى اين نوع بود كه گاير Geyer را به استنباط يك نوع « تشكل تغزلى » Sonnet - formation رهنمون شد . مقايسه كنيد با بخش اول از فصل پنجم همين كتاب .