روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — الصفحة ٦٤

( * ) الف - لغت و اشتقاق

مثال : ألف - سورة الفاتحه :

. . . و اما الرب ، فله معان فى اللغة ، فيسمى السيد المطاع ربّا ، منه قوله تعالى : « أَمَّا أَحَدُكُما فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْراً » ( يعنى سيده 3 . . )

ب - احاديث : بقره / 55 :

فالرؤيا و النظر و الابصار نظائر فى اللغة . . . و فى الحديث : لا يترائى احدكم فى الماء اى لا ينظر فيه 4 . .

ج - اشعار : استشهاد به اشعار علاوه بر لغت ، در مباحث اعراب ، و قرائت نيز به كار مىرود .

انفال / 40 :

و المولى على اقسام : . . . و بمعنى الاولى كما قال لبيد :

فقدت كلا الفرحين يحسب انه * مولى المخافة خلفها و امامها

و قال اخطل :

« فاصبحت مولاها من الناس كلهم * و اخرى قريش ان تهاب و تحمد » 5

د - امثال عرب : انشقاق / 14 ، حاريحور حارا اذا رجع . . . و فى المثل :

« نعوذ باللّه من الحور بعد الكور » 6 .

4 - پديدهء تكرار پاره‌اى از مباحث لغوى ، متناسب با سياق و معناى آيه ، به نحو گسترده‌اى مشاهده مىشود . بديهى است كه در موارد نخستين طرح اين مباحث ، دامنهء ذكر مشتقات آن ، بيشتر و پس از آن ، كمتر به آنها متعرض مىشود . 7

5 - تعريف علمى و فنّى واژه‌هاى كلامى ، فقهى و غير آنها :

الف - كلامى :

. . . فالاسلام هو تأدية الطاعات على السلامة من الادغال ، الاسلام و الايمان عندنا ، و عند المعتزلة بمعنى واحد ، غير أن عندهم ، ان فعل الواجبات من افعال الجوارح من الايمان ، و عندنا ان افعال الواجبات من افعال القلوب التى هى تصديق من الايمان 8 . .

ب - فقهى :

. . . و الصوم ، فى الشرع ، هو الامساك عن اشياء مخصوصة على وجه مخصوص ممن هو على صفات مخصوصة و من شرط انعقاده النية 9 . .