روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — الصفحة ١٩٠

تقيّه

1 - استخلاف در اين آيه به معناى خلافت و جانشينى نيست بلكه به معناى ابقاء صالحان و تعويض آنهاست چنان كه در جاى ديگر فرمود : « هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ فِي الْأَرْضِ » . 145 بنابراين ، استخلاف تنها در زمان پيامبر اكرم ( ص ) بود كه دشمنانش را سركوب كرد .

2 - بر فرض اگر مراد از « استخلاف » امامت باشد ، مىبايست تصريح به امامت آنها مىشد در حالىكه وجود نص صريح بر امامت ، جزء عقيده مخالفين نيست .

3 - اين ادعاى تمام مفسرين نيست . مجاهد مىگويد : منظور امت محمد است و اهل بيت او است و جالب اينكه در پايان مىگويد : مراد حضرت مهدى است كه ظهور خواهد كرد . »

همچنين اينكه آيهء : « ثانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُما فِي الْغارِ إِذْ يَقُولُ لِصاحِبِهِ » ، 146 را دليلى بر مدح يا فضيلت ابى بكر نمىداند 147 و نيز آيه 148 : « فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ . . . »

كه نزول آن را در شأن ابى بكر ذكر كرده‌اند ، رد نموده و آن را نازل در مورد امير المؤمنين - عليه السلام - مىداند . 149

تقيّه

تقيّه

از جمله ويژگيهاى مذهب شيعه ، مسئله تقيّه است . شيخ طوسى - رضوان اللّه عليه - ذيل آيهء كريمهء 150 : « يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ . . . إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً . . . » تقيّه را چنين تعريف مىكند 151 :

« تقيّه ، اظهار مطلبى است بر خلاف نيّت قلبى به خاطر ترس از جان و اگر آنچه در دل است حق است تقيّه سزاست و گرنه تقيّه نيست بلكه نفاق است . »

سپس در مورد حكم تقيّه مىگويد : « تقيّه نزد ما در صورتى كه ترس بر جان باشد واجب است ليكن شيخ مفيد - اعلى اللّه مقامه - با شرط مذكور آن را جايز دانسته است . » 152

همچنين مفسر گرانمايه با اشاره به شأن نزول آيهء كريمهء 153 : « مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ » كه در مورد عمّار بن ياسر