روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — الصفحة ١٨٣

2 - هدايت كفار و الجاء

مىكند 67 و آيهء كريمه 68 « إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » صراحت در هدايت پيامبر اكرم - صلى اللّه عليه و آله - دارد . 69

3 - هدايت تكوينى خاص : كه همان توفيق و لطف الهى است و تنها شامل مؤمنان مىگردد و جز او توان اعطاء چنين هدايتى را ندارد . مفسر فرزانه ذيل آياتى چند ، هدايت را به لطف خاص خداوند تفسير مىكند ؛ چنان كه ذيل آيه كريمه 70 : « إِنَّكَ لا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ » مىفرمايد 71 :

« هدايت در اين آيه همان لطف خاص خداست كه بنده براى كسب ايمان بدان محتاج است چه يا اين لطف فعل خاص اوست يا با اعلام او ، زيرا بنده نمىداند كه صلاح و فساد كار او چيست ؟ و چون تدبير در صلاح بنده خود بكند در حق او لطف كرده و اين تدبير هم تنها از طرف خدا ممكن است . »

همچنين ذيل آيات ، « ذلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ » 72 و « الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً » 73 و « يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً » 74 و « فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ » 75 و غيره 76 به هدايت خاص تصريح مىنمايد .

2 - هدايت كفار و الجاء

2 - هدايت كفار و الجاء

پيشتر گفتيم كه اشاعره معتقد به خلق افعال و سلب اختيار انسانند ، در همين راستا ، مسئله هدايت را نيز توجيه نمودند ، با اين بيان كه گفتند : « خداوند تنها مؤمنين را هدايت نموده و در كفار ، كفر و معصيت ، خلق كرده و لذا آنها هرگز هدايت نخواهند شد . » به عبارت ديگر مىگويند : « خداوند : « يهدى من يشاء من المؤمنين بلا سبب ذاتى و يضل من يشاء بلا استحقاق موجب » 77 و لذا مفسر گرانقدر ، با استناد به آيات بسيارى ، هرگونه نسبت معصيت و ظلم و قبحى را خلاف عدل و حكمت و عقل مىداند و ادعاى اشاعره را در اين زمينه ابطال مىنمايد . مثلا ذيل آيهء كريمه 78 « كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ » به تفصيل مدعاى فاسد آنها را توضيح مىدهد و با استناد به آيات وارده در اين زمينه اثبات مىكند كه خداوند همانگونه كه مؤمنين را هدايت كرد ، كفار را هم هدايت نمود . » آياتى چون : « وَ أَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْناهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمى عَلَى الْهُدى » 80 و « هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ » 81 و « قَدْ جاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ