روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — الصفحة ١٠٥

پاورقى

« پنج معنا مىتوان براى حديث « تفسير به رأى » ذكر كرد :

1 - تفسير آيه بدون فراگيرى علومى كه يك مفسر بدانها نيازمند است .

2 - تفسير آيات متشابه كه تنها خداوند به آنها عالم است .

3 - تفسير آيه طبق اصول مذهب كه در واقع معناى آيه را فرع و تابع اصل پذيرفته شده مذهب خود مىداند .

4 - به طور قطع بگويد مراد و مقصود خدا از آيه چنين است .

5 - تفسير از روى استحسان و خواهش‌هاى نفسانى . » .

( 59 ) مانند قول خليفه دوم كه گفت :

« متعه در عصر نبوت جايز بود ولى من اكنون آنها را نهى و حرام دانسته و خطا كننده را كيفر مىدهم » در واقع خود اعتراف به جواز آن مىكند و سپس حكمى را كه رسول خدا تنفيذ فرمودند تحريم مىكند ! كه اين مصداق بارز اعمال رأى و فتواى بدون دليل عقلى و نقلى است ! ( تبيان 3 / 166 .

( 60 ) اتقان : 2 / 180 - 182 .

( 61 ) سيوطى اين گفته را از ابن ابى الدنيا نقل مىكند .

( 62 ) تبيان : 1 / 6 .