روش شيخ طوسى در تفسير تبيان ( فارسى ) — الصفحة ١٠١
( * ) زمينه‌هاى تفسير عقلى
دست تعبير شده است .
علاوه بر اين ، لازم است هر مفسرى ، آشنايى كافى از برخى علوم داشته باشد تا در تفسير خود به خطا سخن نگويد و عقل خويش را در علوم ياد شده به كار گيرد .
ب - علومى كه مفسر بدانها نيازمند است
ب - علومى كه مفسر بدانها نيازمند است
سيوطى پانزده علم را نام برده است 60 كه مىتوان آنها را به پنج دسته تقسيم نمود :
1 - علوم لغوى و ادبى : لغت ، اشتقاق ، صرف ، نحو ، معانى ، بيان ، بديع .
2 - علوم قرآنى : اسباب النزول ، قراءت ، ناسخ و منسوخ ، محكم و متشابه و . . .
3 - علوم عقلى : اصول فقه ، كلام ، فلسفه .
4 - علوم نقلى : حديث ، فقه ، تاريخ و تراجم .
5 - علم موهبت : كه خداوند تنها به اولياء پاك نهاد خود عطا مىكند .
سيوطى ، پس از برشمردن اين پانزده علم ، تفسير بدون آگاهى داشتن از آنها را ، تفسير به رأى ممنوع مىخواند . 61
( * ) زمينه‌هاى تفسير عقلى
( * ) زمينه‌هاى تفسير عقلى
پس از اينكه ، علومى را كه يك مفسر لازم است فرا گيرد ، برشمرديم ؛ به مناسبت ، اشاره‌اى كوتاه به زمينه‌هاى تفسير عقلى ( و اجتهادى ) مىنماييم .
شيخ الطائفه در پيشينهء كم‌نظير خود ، به شيوه تفسيرنگارى عقلى در تفسير تبيان ، اشاره نمودند و در موارد بسيارى ، به ويژه در تفسير آياتى كه تدبر و تفكر در قرآن را ستوده‌اند ، بدين نكته تصريح فرموده‌اند .
پيشتر نيز اين نكته يادآورى شد كه ظواهر قرآن ، همان مفهوم مطابقى و مدلول روشن الفاظ قرآن است كه در هر زبانى موجود ، و عرف مردم ، به آسانى پذيراى آن هستند . از اينرو ، حجيّت و قطعيت داشته و قابل انكار نيست . برخى به حالات الفاظ ، و بعضى ديگر ، به استعمالات آنها مربوط مىشود :