شرح بر تركيب بند جمال الدين محمد بن عبد الرزاق در ستايش رسول اكرم ( ص ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٢

هوى

و اهل لغت يكى از معانى آن را به معنى كام و آرزوى نفس آورده‌اند . [ حبيش بن ابراهيم تفليسى ، وجوه قرآن / 33 ]

و در تفسير « وَ أَفْئِدَتُهُمْ هَواءٌ » گفته شده : « انّه لا عقول لهم . [ ابن منظور ، لسان العرب ، مادهء هوى ]

و در ادب عربى هم در مقابل عقل به كار رفته است . « ابن دريد » در « مقصورهء » خود گويد :

و آفة العقل الهوى فمن علا * على هواه ، عقله فقد نجا

[ خطيب تبريزى ، شرح مقصورهء ابن دريد ص 191 ]

در ادب فارسى نيز خرد ( عقل ) و هوى در مقابل هم قرار گرفته است .

ناصر خسرو [ ديوان / 392 ] گويد :

و گر عِنانِ خرد ، داده‌يى به دستِ هوى * چو اسب لانه سر افشان و بىعِنان شده‌يى

[ فيلسوف رى - صص 181 و 182 - دكتر مهدى محقّق ]

من از ورع ، مى و مطرب نديدمى زين پيش * هواىِ مغبچگانم در اين و آن انداخت

[ حافظ ، غزل 17 / 6 ص 50 ]

ز كارِ ما و دلِ غنچه ، بس گِرِه نگشود * نسيمِ گل چو دل اندر پىِ هواىِ تو بست

[ غزل 33 / 3 ص 82 ]

هواىِ كوىِ تو از سر نمىرود ، آرى * غريب را دلِ سرگشته ، با وطن باشد

[ غزل 156 / 6 ص 328 ]

مفلسانيم و هوايِ مى و مطرب داربم * آه اگر خرقهء پشمين به گرو نستانند

[ غزل 188 / 4 ص 392 ]

ما در درونِ سينه ، هوايى نهفته‌ايم * بر باد اگر رَوَد ، دلِ ما ، زان هوا رود

[ غزل 215 / 2 ص 446 ]

گرت هواست كه با خضر همنشين باشى * نهان ز چشمِ سكندر ، چو آبِ حيوان باش

[ غزل 268 / 3 ص 552 ]