شرح بر تركيب بند جمال الدين محمد بن عبد الرزاق در ستايش رسول اكرم ( ص ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٥

تسبيح

( 10 ) اى سايه ز خاك بر گرفته « جلال الدّين محمّد بلخى » در دفتر پنجم « مثنوى » به مناسبت بيان « صفت آن بىخودان كه از شرّ خود و هنر خود ايمن شده‌اند كه فانىاند در بقاى حقّ همچون ستارگان كه فانىاند روز در آفتاب و فانى را خوف آفت و خطر نباشد » چنين گفته است :

چون فناش از فقر پيرايه شود * او ، محمّد وار بىسايه شود

فقر فخرى را فنا پيرايه شد * چون زبانهء شمع ، او بىسايه شد

شمعِ جمله شد زبانه پا و سر * سايه را نَبْوَد به گِردِ او گذر

موم از خويش و ز سايه در گريخت * در شعاع از بَهْرِ او كى شمع ريخت

گفت او بهرِ فنايت ريختم * گفت من هم در فنا بگريختم

اين شعاعِ باقى آمد مُفتَرض * نه شعاعِ شمعِ فانىِ عَرَض

شمع چون در نار شد كلّى فنا * نه اثر بينى ز شمع و نه ضيا

هست اندر دفعِ ظلمت آشكار * آتشِ صورت به مويى پايدار

بر خلافِ موم شَمعِ جِسم كان * تا شود كَم گردد افزون نورِ جان

اين ، شعاعِ باقى و آن فانِيَسْتْ * شمعِ جان را شعلهء ربّانِيَسْت

اين زبانهء آتَشى چون نور بود * سايهء فانى شدن زو دور بود

ابر را سايه بيفتد بر زمين * ماه را سايه نباشد همنشين

بىخودى ، بىابرى است اى نيكخواه * باشى اندر بىخودى چون قرصِ ماه

باز چون ابرى بيايد رانده * رفت نور از مه خيالى مانده

از حجابِ أبر ، نورش شد ضعيف * كم ز ماهِ نو شد آن بدرِ شريف

مه خيالى مىنمايد ز ابر و گَرد * أبرِ تن ما را خيال انديش كرد

لطفِ مَه بنگر كه اين هم لطفِ اوست * كه بگفت او ابرها ما را عَدُوست

مه ، فراغت دارد از ابر و غبار * بر فرازِ چرخ دارد مه ، مدار