شرح بر تركيب بند جمال الدين محمد بن عبد الرزاق در ستايش رسول اكرم ( ص ) ( فارسى ) — الصفحة ٣١٨

خاشك

گر قناعت كنى به خانهء تنگ * كم‌تر از طارمِ مُقَرْنَس نيست

[ ابن يمين ]

از برِ اين خاك توده ، يك تنِ آسوده نيست * زيرِ اين سقفِ مقرنس ، يك دلِ خرّم نماند

[ جمال الدّين محمّد بن عبد الرزّاق ]

در اين مقرنسِ زِنگار خوردِ دود اندود * مرا به كامِ بد انديش چند بايد بود ؟

[ جمال الدّين محمّد بن عبد الرزّاق ]

چرخ مقرنس ، كنايه از آسمان :

چرخِ مُقَرْنَس نماى كلبهء ميمونِ او است * نقشِ فلك تختهاش قطب كليدان او

[ خاقانى ]

فتنه مىبارد از اين سقفِ مُقَرْنَس برخيز * تا به ميخانه پناه از همه آفات بريم

[ حافظ ، غزل 326 / 10 ص 748 ]

دستخوش

دستخوش

؛ به معنى اسير و صيد است . [ وحيد ]

مقوّس

مقوّس

؛ ( ع ) از تقويس ، چيزى كه خميده باشد مانند كمان [ آنندراج ، غياث ] كمانى ، چون كمان ، قوسى ، خميدهء چنبرى [ دهخدا ]

تير ز شَستِ سپهرِ پيرِ مقوَّس * هم بشود زود و در كمان بنماند

[ سعيد طايى ]

چرخِ مقوَّس ، هدفِ آهِ تست * چنبرِ دلوش ، رسنِ چاهِ تست

[ نظامى ]

مفاد بيت اينست كه چرخ مقرنس ، براى كسب فيض ، گدا و دستكش تو و آسمان كمان پشت و خميده ، اسير و صيد تست .

خاشك

خاشك

؛ مخفّف خاشاك كه خس و خار و امثال آن است .