شرح بر تركيب بند جمال الدين محمد بن عبد الرزاق در ستايش رسول اكرم ( ص ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٩

حدّ

« مجير الدين بيلقانى » در نكوهش مردم اصفهان ، گفته است :

گفتم ز صفاهان ، مددِ جان خيزد * لعلى است است مروّت ، كه از آن كان خيزد

كى دانستم ؟ كاهل صفاهان ، كورند * با آن همه سُرمه كز صفاهان خيزد

و « شرف الدّين شفروه‌يى » [ خال جمال الدّين محمّد بن عبد الرزّاق ] او را چنين پاسخ داده است :

شهرى كه به از جملهء ايران باشد * كى در خورِ هجوِ چون تو نادان باشد

سُرمه چه كنى ؟ كه از صفاهان باشد * ميلِ تو به ميل است ، فراوان باشد

بكن سُرمهء غفلت ، از چشم پاك * كه فردا شوى سرمه در زيرِ خاك

[ سعدى ]

چشمى كه دلى بَرَد بتاراج * دانى كه به سرمه ، نيست محتاج

[ امير خسرو دهلوى ]

چه فتنه بود ؟ كه مشاطهء قضا انگيخت ! * كه كرد نرگِس شوخش سيه به سُرمهء ناز

[ حافظ 253 / 4 ]

حدّ

حدّ

؛ 1 - حايل ميان دو چيز ، ( منتهى الارب ) حاجز بين دو شىء ، فاصل ميان دو چيز . فصل . الفصل بينك و بينه [ تعريفات جرجانى ]

2 - نهايت هر چيز ، منتهاى هر چيز . حدّ اكثر ، حدّ أعلى ، حدّ كمال .

3 - اندازه ، مقدار ، قدر ، طور

و گر بردبارى ز حدّ بگذرد * دلاور گمانى به سستى بَرَد

[ فردوسى ]

قياسى باز گير از راه بينش * حد و مقدارِ خود ، از آفرينش

[ نظامى ]

سلطان كه خشم گيرد ، بر بندگانِ حضرت * حُكمش رسد و ليكن حدّى بُوَد جفا را

[ بدايع سعدى ]