شرح بر تركيب بند جمال الدين محمد بن عبد الرزاق در ستايش رسول اكرم ( ص ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣١

خلوت

كه بيت اخير ، سخن « جنيد نهاوندى » معروف به « بغدادى » را فراياد مىآورد كه گفته است : « مكابدة العزلة أيسر من مداراة الخلطة » [ رسالهء قشيريه صص 52 - 50 ] و كشّاف اصطلاحات الفنون ذيل خلوت . ( شرح مثنوى شريف ج 2 / 466 ) ]

علاوه بر آن ، در همان دفتر اوّل ، در داستان « خلوت گزيدن و زير ترسايان » از قول آن ترسا مىگويد :

. . . كه مرا عيسى چنين پيغام كرد * كز همه ياران و خويشان ، باش فرد

روى ، بر ديوار كن ، تنها نشين * از وجودِ خويش هم ، خلوت گزين

[ مثنوى 1 / بيت 644 - 645 ص 40 طبع نيكلسون ]

برخى از شواهد منظوم در شعر حافظ ، كه در بردارندهء لفظ و معنى خلوت در زبان خاصّ حافظ است ، از اين قرار است :

روضهء خُلدِ برين ، خلوتِ درويشان است * مايهء محتشمى ، خدمتِ درويشان است

[ ديوان حافظ ، غزل 50 / 1 ص 116 چاپ دكتر خانلرى ]

نه من از خلوتِ تقوى بدر افتادم و بس * پدرم نيز بهشتِ أَبَد ، از دست بِهِشت

[ غزل 87 / 6 ص 772 ]

إفشاى رازِ خلوتِ ما خواست كرد شمع * شكر خدا كه سرِّ دلش در زبان گرفت

[ غزل 87 / 2 ص 190 ]

بىچراغِ جام ، در خلوت نمىيارم نشست * زان كه كُنجِ أهلِ دل ، بايد كه نورانى بُوَد

[ غزل 212 / 4 ص 440 ]