سر البيان في علم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ٨٧

روش قرآن در دعوت

روش قرآن در دعوت

روش قرآن در دعوت

بشر نوعا در فهم مطالب بر سه قسمند :

اول - حكما و دانشمندان و خواص كه براى اين دسته ، برهان و حكمت به كار ميرود .

دوم - عوام مردم كه براى راهنمائى آنان ، طريق موعظه و خطابه اتّخاذ مىشود .

سوم - معاندين و آنان كه ببرهان و موعظه سر تسليم فرود نميآورند و براى دعوت اين فرقه بايد بطريق جدل « 1 » اقدام شود .

خداوند حكيم نيز براى دعوت افراد بشر بدين مقدّس اسلام در آيهء 125 سورهء نحل بطرق سه‌گانهء فوق اشاره نموده ميفرمايد :

ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ( اى رسول ما مردم را ببرهان و سخن موافق حق و پند دادن نيكو به راه پروردگارت دعوت كن و با مخالفان و معاندان بطريقى كه نيكوتر است مناظره و مجادله نما ) .

حكما گويند اثبات مطالب علمى به پنج طريق مشروحهء زير انجام ميگيرد و در اصطلاح منطق آن را صناعات خمس نامند : برهان - خطابه - جدل - سفسطه - شعر .

برهان - آنست كه بقياس صحيح مطلبى را مدلل داشته و مقدمات يقينى در دليل آن به كار رود .

خطابه - ترغيب مخاطب است بپذيرفتن مطالب با بيانى نيكو از گفتار بزرگان و رفتار نيكان .

جدل - نقض قول دشمن است از مسلمات او به منظور اثبات قول خود .

سفسطه - مغالطه كردن و استدلال از طريق قياس باطل به منظور پوشانيدن

( 1 ) مباحثه بر طريق رفق و مدارا .