سر البيان في علم القرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٨٢

اقسام چهارگانه مد

تبصره - علت كشش مد لازم و عارضى آنست كه چون حروف مد داراى صفت خفاء است و در زبان عرب نيز التقاء دو ساكن ثقيل مىباشد براى رفع ثقالت دو حرف ساكن متوالى و رعايت صفت نامبرده ، حرف مد كشيده مىشود مانند باب كه الف آن ساكن است و « ب » هم در حال وقف ساكن ميگردد .

علامت مد : ( ) است كه در بالاى حروف مدهاى متصل و منفصل و لازم گذارده مىشود .

سبب معنوى - آنست كه در لفظ مشهود نيست و معنا موجب مد ميگردد و عبارتست از ازدياد مبالغه و زياده روى در نفى ، در « ما » نافيه - لا نافيه - لا ناهيه و آن را مد مبالغه نيز گويند كه طريقهء ابن كثير مكى و حمزهء كوفى است مثال :

1 - لا رَيْبَ فِيهِ ( در قرآن شكى نيست ) .

2 - لا جَرَمَ ( چاره‌اى نيست ) .

3 - لا يَرْجُونَ ( اميد ندارند ) .

4 - فَلا مَرَدَّ ( محل فرار نيست ) .

5 - ما كُنْتَ بِجانِبِ الْغَرْبِيِّ ( تو در قسمت غربى نبودى ) .

6 - ما كانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ ( خداوند آنها را عذاب نميكند ) .

7 - وَ ما يَنْبَغِي لَهُ ( و براى او سزاوار نيست ) .

8 - لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا ( ربا نخوريد ) .

كه الف « ما » و « لا » نافيه و ناهيهء مثالهاى فوق حرف مد است و باندازهء دو يا سه الف من باب مبالغهء در نفى كه سبب معنوى است كشيده مىشود ( آخرين مثال نهى است و بقيهء نفى مىباشد ) و بطور كلى در عرف عرب هنگام دعا و استغاثه و مبالغهء در نفى چيزى ، آن كلمات را بمد خوانند .